Historia dla dorosłych (Podcast RMF FM)

00:00 Ahoj, przygodo! Tak sobie pozwolę radośnie zacząć i nie jest to powitanie przypadkowe. 00:06 Bo w dzisiejszym odcinku zabierzemy was w podróż. W podróż. Na niebezpieczne wody, muszy i oceanów, dokładniej na Karaiby z początku XVIII wieku. 00:17 Opowiemy wam trochę o okresie, który jest w historii nazywany Złotym Wiekiem Piratów. 00:23 Oraz opowiemy wam o Republice Piratów, czyli takim bardzo ciekawym państwie, które istniało na Bahamach w tamtym czasie. 00:30 Skowron, Tomkowicz, Olbratowscy prezentują historię dla dorosłych. 00:38 No ale zanim się w to wgłębimy, żart, bo to może być głęboko, nie? 00:43 To wyjaśnimy, kim byli piraci. To jest akurat proste. To byli bardzo mili ludzie, którzy ratowali ładunki ze statków po tym, jak załogi tychże statków w tajemniczy sposób znikały. To jest oczywiście żart. Humorystyczny. 01:03 Choć trochę z życia. 01:04 Trochę z życia, oczywiście. 01:05 Taka żartobliwa krotochwila. Bo to, bo i to jest podobno autentyk, w jednej z zagranicznej książki dla dzieci o piratach widniało zdanie Dobry pirat nie zabiera cudzych rzeczy. 01:18 Troszeczkę tak, jakby dać taki napis, że dobry polityk dotrzymuje obietnic z kampanii. 01:22 Tak, ale był kiedyś taki żart, że synek się pyta, mamo, a będę mógł w przyszłości zostać piratem? A matka odpowiada, tak, jeśli będziesz grzeczny. Co też jest żartem humorystycznym. 01:36 No więc uściśnijmy, piraci raczej byli znani z tego, że grzeczni nie byli. 01:41 Oni napadali na statki. Oni zabijali ludzi, to zupełnie na śmierć. Czasem zabijali też siebie nawzajem. No jednym słowem, ostra jazda, taki rejs na całego. 01:53 I jednym z pól ich działań stały się Karaiby. Jak to zawsze bywa w historii, nie był to przypadek. 02:00 Bo jak pamiętamy, albo nie, no to przypomnimy, pod koniec XV wieku rozpoczyna się epoka odkryć i jednym z odkryć tego sezonu staje się Ameryka. 02:11 Wśród influencerów wtedy to po prostu był szał. 02:14 Taki stany fajowa jazda, ale tam się pojawiają fajne przyprawy. Takie dosyć niezwykłe, ale też dużo złota czy innych bardzo cennych przedmiotów. 02:22 Co prawda one miały właścicieli. Te przedmioty. Tak. ale przecież to żaden problem dla ludzi, którzy mają konie, muszkiety, armaty, okręty. Dzień dobry, to my. A potem jeszcze pomyślano, że byłoby zabawnie, gdyby to złoto popłynęło do Europy. 02:43 I uwaga, bo w wieku XVI między Europą a Ameryką zaczynają pływać galeony wypełnione właśnie tymże złotem. No tak, bo potrzebne są statki, żeby stąd tam przemyjść. 02:52 Tak, tak. 02:53 No i mimo, że w teorii te galeony były uzbrojone, to jednak były zdane na łaskę lub nie łaskę wiatru czy oceanu. Wind and ocean po angielsku. I dla śmiałków mogły stanowić cel ataku. I tak właśnie było. 03:07 No ale zanim przejdziemy dalej, to trzeba tutaj zrobić małe rozróżnienie, a mianowicie wyjaśnić, czym się różni korsarz od pirata. 03:15 Bo czasem używa się tych dwóch określeń w zamiennie, uważając je za synonimy, a to jest mylny błąd. Mylny, bardzo mylny błąd. 03:22 A różnica jest prosta. Pirat napada na statki, kradnie przewożony na nich ładunek. Korsarz robi to samo w sumie, tylko że na zlecenie jakiegoś władcy. 03:34 Czyli korsarz to jest oficjalny pirat z licencją na plądrowanie. Tak. 03:39 To jest trochę tak, jakby, nie wiem, rząd w Polsce zatrudniał oficjalnych bandytów, którzy kradną w Niemczech tiry i przewożą je do Polski. Albo takich oficjalnych bandytów, którzy okradają własny naród. 03:50 Tak. W tak lege artis. A to... A to to akurat... Bo to dużo nieprzyjemnych skojarzeń. To nie jest historia tylko. Za wasze skojarzenia redakcja nie bierze odpowiedzialności. 03:58 Ale swoją drogą mówię o tych kradzieżach tirów, to jest jakiś pomysł, nie? Znaczy... 04:03 No i jest i właśnie w XVI i XVII wieku tacy korsarze byli dość popularni, tylko nie było tirów. 04:10 Dlatego, że taki korsarz cieszył się sporymi przywilejami, mógł na przykład mieć na statku zawieszoną banderę swojego zleceniodawcy i mógł korzystać z jego portów. 04:18 a utrzymywali się z tego, co złupili. 04:21 No i mieli, to się nazywa listka perski, czyli dokument, który potwierdzał, że są korsarzami, działają dla tego i tego władcy czy kraju i mogą normalnie na legalu przejąć twój majątek. 04:34 Tak jakby na legalu, ale to wszyscy dorośli ludzie wiedzą, o co chodzi, a to jest historia dla dorosłych. 04:40 Właśnie, ich głównym zadaniem było rujnowanie szlaków handlowych rywali swoich mocodawców. 04:46 Ale dlaczego władcy Anglii czy Francji chcieli to robić i bratać się z tymi złymi ludźmi? 04:54 Poza oczywistą chęcią podłożenia przysłowiowej nogi swoim kolegom z pracy, był też bardziej prozaiczny powód. 05:01 No bo takie statki, czy utrzymywanie takiej marynarki wojennej, to było jednak drogie. Wiadomo, że takie statki, taki statek, załoga, to się nie biorą z nikim. 05:14 To się trzeba robić. Więc dlaczego by nie wynająć kogoś, kto już ma statek, żeby działał na umowę zlecenie? 05:22 I korsarze byli wynajmowani, wykorzystywani jako takiego swojego rodzaju morscy najemnicy w czasie wojen. Na śmieciówkach. 05:30 I w latach 1701-1714 w Europie toczy się wielka wojna o sukcesie hiszpańską. 05:36 Ale nie będziemy tego wam tłumaczyć w szczegółach, bo to... To jest troszeczkę zbyt skomplikowane poza tym. 05:43 I to też nie jest tematem tego odcinka. W największym skrócie. Europejskie mocarstwa nie mogły się dogadać, kto obejmie tron hiszpański. 05:52 No, a w wojnie biorą udział wszyscy stali mi walce europejskich konfliktów. Wielka Brytania, Francja, Święte Cesarstwo Rzymskie, prawda, kto tam jeszcze, Królestwo Niemieckie, no i oczywiście Hiszpanię. 06:04 Naszych tam nie było, bo myśmy tam mieli inne problemy na głowie w tym czasie. 06:07 I wojna też toczy się na morzu, w tym sensie, że korsarze atakują statki wrogów, aby odciąć ich od zasobów z kolonii. Ale w którym momencie... Jezu jezie z kolonii z punktu A do punktu B i tu wjeżdża korsarz. 06:20 W którymś momencie jednakowoż ta wojna się kończy, ciak, nagle się okazało, któregoś dnia, że zapanował pokój i nagle wielu korsarzy stało się zbędnych, poszli na bezrobocie, bo stracili zatrudnienie. Bo byli na śmieciówkach. 06:35 A wiadomo, że zmiana ścieżki kariery w pewnym wieku jest ciężka. 06:39 A nie mieli ZUS-u wtedy. 06:40 Właśnie, więc pomyśleli, że mogą w sumie robić to, co robili, ale na własny rachunek. I stali się piratami. 06:48 I to już była jednoosobowa działalność gospodarcza. Czyli to taka korsarska szara strefa. Więc można powiedzieć, że na początku XVIII wieku panowały idealne warunki dla rozwoju piractw. 07:00 I gdy ci różni piraci, a trochę ich było, zobaczyli, że jest ich więcej, to pomyśleliby sobie tak, ej, może tak kurcze, tak sobie pomyśleli. Tylko kurcze to w innych językach było. Założyć własne państwo. Chicken albo loco, to jest polo loco, szalany kurczak. 07:16 Bo wiadomo, to świetny pomysł, żeby ludzie, którzy grabią, nie mają szacunku dla prawa i praktycznie żadnych zasad moralnych, mieli rządzić jakimś państwem, nie? To jest świetny pomysł. W sumie trochę jak dzisiejsi politycy. 07:28 Ale przypominamy, że za wasze skojarzenia redakcja nie bierze odpowiedzialności. Ale tak się śmiejemy, żartujemy sobie pełno wesołych krotochwil, ale grupa piratów. która nazwała siebie, i tu nie zmyślam, Flying Gang. Czyli latający gang. Oni w 1713 roku założyli w mieście Nassau, położonym na Bahamach, Republikę Piratów. Dlaczego Nassau? 07:51 Już widzę te pytania. Gdzie Nassau? Kto Nassau? 07:58 Kto nasał do pościeli? 08:00 No nie, my tu mówimy, dlaczego nasał? 08:02 Nasał, no bo to było kiedyś angielskie miasto Charlestown, nazwane na cześć króla Karola II. 08:09 Charlestown, czyli miasto Karola. Tak. Karolkowo. 08:13 Potem ono zostało złupione przez Hiszpanów i odbudowane jako Nassau. Na cześć nowego króla Wilhelma III Orańskiego, który pochodził z dynastii Orańskiej-Nassau. 08:25 No wiesz, wiadomo co robili. I wtedy ludzie w tamtych czasach myśleli w prosty sposób, jeżeli chodzi o nazywanie nowych miejsc. Był Orlański-Nassau-Orański, no to był... 08:36 Nasza. Jest Jork w Wielkiej Brytanii, w Anglii też Jork, ale nowy. 08:44 Jest Sącz, nowy Sącz, żeby daleko nie szukać. 08:49 To ma sens. Kurczyna, nowa kurczyna. Wrócimy do tematu. 08:52 Sól, nowa sól. 08:54 Mądre. 08:56 Wróćmy do tematu. Potem w czasie wojny o hiszpańską sukcesję Hiszpanie kilka razy atakowali port w Nasale i na początku XVIII wieku ten region w zasadzie nie miał już żadnego oficjalnego gubernatora. 09:09 Tak było trochę tu, trochę tam. Wiadomo, że gdy kota nie ma, to myszy harcują i piraci uznali, że będzie to doskonałe miejsce na stworzenie nowej republiki. 09:19 To znaczy, nie była to taka republika, jak teraz my znamy, prawda? W tym sensie, że były wybory, oficjalni przywódcy, że samorząd terytorialny i tak dalej, to tak. 09:26 Nie. Jednym z takich przywódców, a przynajmniej współzałożycieli, był Benjamin Hornigold. 09:32 Tak, a znanymi obywatelami byli Edward Teach, zwany Czarnobrodym, John Ruckham, ale także panie, jak Mary Reed czy Anne Bonny. 09:44 Mhm. takim jakby ustrojem. Oni nie mieli konstytucji, że chodzili w koszulkach z napisem konstytucji. Mieli swój kodeks piratów. Tak. 09:53 Według niego każdy kapitan, piracki ostatnio był odpowiedzialny za ten statek i załogę, ale nie mógł być dyktatorem. 10:01 Załoga miała prawo głosować w najważniejszych kwestiach. Trzeba było sprawiedliwie dzielić łup przede wszystkim. No i ranni piraci mogli liczyć na coś W rodzaju renty. 10:12 Czyli niby Karaiby, niby piraci, hihihaha, ale już ZUS zaczął raczkować. Uwaga, co ciekawe, to jest bardzo ważne. Niektórzy mieszkańcy okolicznych wysp, bo tam było dużo tych wysp, gdyż to są wyspy, oni postrzegali piratów jako swego rodzaju bohaterów. No bo żyło im się wcześniej źle, a teraz dobrze, prawda? Za wcześniejszy zły żywot winili imperia. I każdy, kto walczył z imperiami, no to ten był tym dobrym. 10:36 O, właśnie. Miejsce zaczęło przyciągać innych okolicznych piratów i właśnie od tej republiki piratów pochodzi słynna czarna flaga z czaszką i piszczelami. 10:50 No dokładnie tak wygląda. 10:52 Powszechnie kojarzona właśnie z piratami. 10:54 Czarna bandera. No i przez pewien czas ci piraci stanowili duży problem i Europejczycy początkowo nie byli sobie w stanie z tym poradzić. No bo to jest problem, weź sobie to poradź. 11:04 Siedzisz w Europie, wiesz. Ale co ciekawe. Coś tam robią. 11:07 Coś tam robią, no. Ale... I im się udaje, nie? Ale co ciekawe, początkowo najmniej narzekali Brytyjczycy, gdyż ten Benjamin Hornigold, tchnięty patriotyzmem, bo był Anglikiem, nie atakowali brytyjskich statków. 11:21 Ale no to nie wszystkim się to podobało i wkrótce jednym z najważniejszych piratów w Nassau, w tej republice, stał się Edward Teach, zwany Czarnobrodym. I czarnobrody. 11:31 Ten przydomek pochodzi od faktu, że nigdy byście na to nie wpadli. On nosił, kurde uwaga, długą czarną brodę. 11:44 Ale nie tylko, bo według legend podczas czytania bitew wplatał w brodę lub pod kapelusz podpalony ląd, aby wokół niego pojawiał się dym. I wtedy on uchodził za diabła. 11:54 Chciał uchodzić za diabła. Szoton. Była to jednak część wojny psychologicznej. Czarnobrody budował swoją legendę bezwzględnego i okrutnego pirata. 12:06 I to czasem sprawiało, że gdy tylko jakaś załoga widziała banderę Czarnobrodego, czasami się poddawali bez walki. Ale on też tutaj, czytam, kazał podobno pewnego razu podpalić pod pokładem statku siarkę, żeby przekonać się, jak jest w piekle. 12:20 I z całej załogi to tylko on miał wytrzymać jak najdłużej. Tak. I wytrzymał najdłużej. I wytrzymał. 12:24 On to wytrzymał. To ciekawe takie. Radiowcy bez cenzury i historia dla dorosłych uprzejmie przypominają, by nie próbować odtwarzać tych wyczynów na waszych statkach piracy. Szczególnie w domu. W domu też. Ale nawet w piwnicy. 12:38 Czarnobrody miał też postrzelić bez powodu w nogę jednego z załogantów. Bo musiał co jakiś czas przypominać załodze, kim jest. Kto tu rządzi. Kto tu rządzi. Takie miał metody zarządzania personelem. 12:49 Tak, tak, bo pewnie już była tam dyskusja wśród załogi. Eee, nie jest taki zły ten czarnobrodyk. Tak, tak. 12:57 Normalna i zdrowa atmosfera w pracy, prawda? Pamiętajcie, zaufanie to podstawa. 13:02 Choć tak jak już wspomnieliśmy, to są legendy. Część z nich mogła być nawet rozpuszczona celowo przez Czarnobrodego, by budować jego markę osobistą. 13:11 Bo marka osobista ważna rzecz. Trzeba też dodać, że podobno zwykle nie robił też krzywdy więźniom. I wypuszczał ich zaraz, gdy tylko dostał okup za więźniów. 13:19 To uczciwy człowiek. Porządny człowiek. Cudowny. Edward Teach przez jakiś czas dowodził też zdobyczną fregatą Queen's Anne Revenge, która była największym statkiem pirackim w historii. 13:31 Ale on zdobył też inne statki i w szczytowym okresie mógł dysponować czterema okrętami, a pod swoimi rozkazami miał 400 ludzi. Sporo. Czyli sporo. 13:40 Ale on też zasłynął blokadą Charleston, to jest w dzisiejszej Karolinie Południowej, zmuszając włodarzy tego miasta do zapłacenia ogromnego okupu za jeńców, a wśród łupów były m.in. leki. 13:52 O, aspirynka, te rzeczy. 13:53 Takie, tak. Masz na ból tego i owego. Dobrze. Może na Pan Adolf? Pan Adolf, Pan Adolf. 14:01 Nie wiemy. 14:03 Potem połowa floty Czarnobrodego, w tym jego okręt flagowy, osiadają na mieliźnie, a kapitan porzuca połowę załogi. 14:10 Ale dlaczego on to zrobił? No według... niektórych historii, porzucił połowę załogi po to, żeby było mniej ludzi do podziału łupów. 14:18 Zamiast przychodzi rok pamiętny, 1718. Dzisiaj wspominam. I Czarnobrody zrobił sobie przerwę, taki urlop wziął, taką małą dziekankę, przerwę od piractwa. Skorzystał z amnezji. Przepraszam, z amnezji. Może nawet z amnezji, to nie wiadomo. Osiadł normalnie, osiadł się ustatkował w mieście Bath w Karolinie Północnej. 14:38 I przez jakiś czas czuł sobie spokojnie, ale wiadomo, że na emeryturze jest nudno. Bo to niby wesołe jest życie staruszka, ale to tam już... 14:47 No ile możesz pielić ogródek, no troszkę spoko. 14:50 I przecinać róże, nie? No to ponudził się trochę i wrócił do starej profesji pirackiej. 14:55 Bo wtedy jeszcze nie było Ciechocinka, to by sobie pojechał, to by tam pożył, troszeczkę tak zażyłby życiem. 15:00 I to jest ważna data. 22 listopada 1718 roku. On ginie w walce z brytyjskimi okrętami dowodzonymi przez porucznika Roberta Maynarda. Ginie i nie można go znaleźć. 15:14 To taki żart, bo zginął na śmierć, zginął. Ale podobno... Gdzieś został ukryty ogromny, gigantyczny skarb Czarnobrodego. Ogromnej wartości. 15:23 Prawdopodobnie tam, gdzie ten pociąg z Wałbrzycha. Być może. I to można go wciąż znaleźć. 15:27 My osobiście nie wiemy gdzie, bo gdybyśmy wiedzieli to teraz leżeli byśmy na naszej prywatnej plaży, a nie nagrywali odcinek. 15:36 Ale może my nagrywamy odcinek dla Niepoznaki? Tak. 15:41 Dobra, to teraz tak. Co się działo dalej? Czarnobrodego nie ma. Ale co się działo dalej z NASA i Republiką Piratów? 15:49 Zanim opowiemy, co się stało z tym NASA i Republiką Piratów, pomówmy o statka. 15:53 Bo to trzeba sobie wyobrazić piratów i kapitana statku bez statku. Bo wpław To jednak trudno się dokonuje abordażu. Bardzo trudno. Nie mówiąc już o dogonieniu celu. Leci ci statek i wpław. Można próbować. Więc potrzebne jest coś, co pływa po wodzie. 16:12 No więc i w filmach zwykle widzimy takie ogromne pirackie żaglowce z kilkoma masztami, z płóciennymi żaglami, nad którymi powiewa ogromna piracka bandera. Tak. No tylko, że tak nie było. 16:23 Znaczy, zdarzyło się, że najsłynniejsi kapitanowie piratcy przez jakiś czas pływali na takich większych zdobycznych statkach. 16:29 No przykładem jest ten wspomniany już Czarnobrody, prawda, który pływał na zdobytej fregacie, która była podobno wyposażona, notują kroniki w 40 dział. 16:37 Ale jak to często bywa, to jest raczej wyjątek niż reguła. 16:41 No tak, bo dużo częściej korzystano z tak zwanych slupów. Tak, to były takie małe żaglowce, mniej imponujące od fregat. 16:49 Taki mały, ale wariat. Tak, czy okrętów liniowych, prawda? Ale mający z perspektywy piratów wiele zalet. 16:55 Przede wszystkim były mniejsze, a więc o wiele szybsze i bardziej zwrotne. 16:59 Ja nie wiem, czy macie jakieś doświadczenie, jeśli chodzi o prowadzenie żaglowców. My nie. My nie, ale takimi większymi to się podobno strasznie niewygodnie skręca. To jest trochę tak, jakbyś tirem pod Lidlem parkował. Tak, to tak, Titanic. Zobacz, widzieli górę, ale już nie wykręcisz. 17:16 I tyle po Titanicu. 17:17 Nic nie zrobisz, nic nie zrobisz. 17:20 Ponad tym, i co było jeszcze ważne w tych slupach, gdyby jednak okazało się, że załoga przeceniła swoje siły, ta załoga piracka i porwała się na zdziebko za silny statek, mogli próbować uciec. 17:32 Mogli, ale slupy też miały o wiele niższe zanurzenie, w związku z tym mogły podpływać bliżej brzegu, a nawet pływać po rzekach. 17:39 Poza tym taki slup nie wymaga aż tylu marynarzy do obsługi, co bardzo ułatwia sprawę w chwili podziału łupów. Tak, bo to nie dzielisz na stu chłopat, tylko tam na dwudziestu. 17:52 No i zwykle nie miały one też aż tylu dział, jak to pokazują filmy, że gdzie tam się statki tam do siebie prują cały czas. No bo potrzeb filmu potrzebny jest dym i hu. Nie, często to było jedno działo, czasem dwa. 18:06 Ale tutaj też ciekawostka, taka komponent ciekawostkowy naszych podcastów jest taka, że statki budowane z drewna miały bardzo ograniczoną wytrzymałość na strzały. Logika. No tak. No i właśnie. 18:17 I gdyby z takiego małego statku walnąć do takiego statku, nie? Drewnianego, walnąć z ogromnego działa, to może strzał zniszczyłby przeciwnika, ale mógł też rozerwać twój statek. Co było bardzo niekorzystne. 18:30 Dlatego trzeba było mieć wyczutkę, jeżeli chodzi o kaliber. Dlatego właśnie na statkach pirackich, które były mniejsze, montowano mniejsze działa. 18:37 No i piraci bardzo często próbowali nie tyle zatopić okręt, co go zdobyć i włączyć go oczywiście do swojej floty. No i ważne było też to... 18:44 Ale przeznać na części zamienne. 18:46 I to wszystko, co tam mieli, te łupy, żeby one też nie zatonęły. 18:49 Ale jakby ówcześni piraci poszli do kina na film o piratach, to by mówili... Ja, ale... Czad, tak by mówili. 18:56 Bo wiadomo, że taki statek, słuchajcie, to nie jest tania rzecz. Statki są drogie. Nie sprzedają ich kioska, których wtedy jeszcze nawet nie było. Tak, gdyby były kioski, może... Ważne było, że wtedy nie było. 19:05 Też nie mogłeś sobie pójść do Ikei i sobie złożyć slupa, nie? Tak nie było. 19:10 I na przykład ten AliExpress też nie działał. 19:12 Też w systemu ci nie wysłali na przykład nowej stępki. Ale groże się nie wyliczy. Bo statki mają stępki. 19:18 Wróćmy do Republiki Piratów. Bo przez jakiś czas piratom rzeczywiście udało się sparaliżować transport morski między Ameryką a Europą. 19:26 I mocarstwa, które przestały zarabiać, konkretny hajs, postanowiły coś z tym wszystkim zrobić, bo przecież jacyś barbarzyńcy nie mogą napadać na okręty ze złotem, które te mocarstwa wcześniej uczciwie zrabowały w nowym świecie. 19:38 Nikt im nie dał tego złota, sami musieli zrabować. 19:42 Na Bahamy przypływa coraz więcej statków Royal Navy, bo pamiętajmy, że formalnie Nassau nadal jest jakby posiadłością brytyjską. 19:53 Ale Brytyjczycy nie są głupi, bo po co walczyć z piratami, skoro można ich skłonić do zmiany drużyny. 19:59 I teraz uwaga. Król Jerzy I mianował nowym gubernatorem Bahamów Woodsa Rogersa i ogłosił amnestię dla piratów. 20:07 Było to proste. Każdy pirat, który poddał się dobrowolnie Brytyjczykom, mógł liczyć na amnestię. 20:14 Ewentualnie, jeżeli nie chciał, no to mógł liczyć na walkę z okrętami wojennymi Royal Navy, no i pewną śmierć po schwytaniu. 20:21 Znaczy, początkowo piraci nie byli zbyt chętni, ale gdy w 1718 roku Rogers przybył do NASA z flotą, wiele osób dziwnym trafem stało się bardzo skłonnych do współpracy. 20:33 Wśród tych osób, które postanowiły skorzystać z amnestii był między innymi wspomniany już Benjamin Hornigold. 20:44 Potem ów Hornigold pomaga Brytyjczykom w wytropieniu piratów, którzy postanowili nie skorzystać z królewskiej łaski i wielu z nich złapał. 20:53 I pod koniec 1718 roku Brytyjczycy w zasadzie przejmują pełną kontrolę nad Bahamami, co oznacza ostateczny koniec Republiki Piratów. 21:04 Istniała ona krótko, bo około pięciu lat i być może nie zmieniła w jakiś znaczący sposób biegu historii, ale i tak było to bardzo ciekawe, że takie państwo w ogóle istniało. 21:12 Oczywiście upadek Nasał nie oznacza końca działalności piratów. Ci, którzy uniknęli aresztowania, kontynuują swoją działalność w innych rejonach Karaibów i nie tylko. 21:22 Jednak w połowie XVIII wieku złota era piratów powoli dobiega końca. 21:27 Piraci przetrwali jednak w innych regionach świata, na Morzu Śródziemnych, potem w okolicach Somalii. Nawet w zachodnim świecie przetrwają, tylko w nowej formie. Bo okazało się, że na przykład idąc do polityki, Da się dużo skuteczniej rabowiać pieniądze niewinnych, ofiar, mając przy czym ochronę policji i armii i jeszcze robić to wszystko w ramach prawa, niż będąc oficjalnym piratem czy nawet korsarzem. 21:53 I to nawet nie trzeba wypływać w morze. 21:54 Nie, bezpiecznie jest. Chodzisz sobie po lądzie ciach. 21:57 Więc może, słuchajcie, Czarnobrody i inni wcale nie byli tacy najgorsi? 22:03 I z tym pytaniem was zostawiamy. Radiowcy bez cenzury. Przemysław Skowron. 22:09 Tomasz Olbratowski. 22:10 Jacek Tomkowicz. I Jan Olbratowski też. 22:16 On nie czyta i nie mówi, ale pisze i to słychać. 22:20 To jest klasa. 22:23 Skowron, Tomkowicz, Olbratowscy. To była historia dla dorosłych.