Doktor z TikToka

Zapraszam do głosowania na nagrodę Śląskiego Festiwalu Nauki, pamiętajcie, że potem jeszcze trzeba kliknąć w link potwierdzający: https://slaskifestiwalnauki.pl/glosowanie-pop-science-2026Aksolotl meksykański potrafi odtworzyć utraconą nogę i regenerować uszkodzony rdzeń kręgowy. Jak działa regeneracja aksolotla i dlaczego ten niezwykły płaz przez całe życie zachowuje cechy larwy?W tym filmie wyjaśniam, czym jest neotenia, skąd bierze się „wieczna młodość” aksolotla i jak powstaje nowa kończyna. Przyglądam się blastemie, roli układu odpornościowego oraz eksperymentom z przeszczepami. Co badania nad aksolotlami mogą nam powiedzieć o regeneracji tkanek i jakie ograniczenia mają ich niezwykłe zdolności?Poznasz też aztecką opowieść o bogu Xolotlu, sposób polowania aksolotli i historię ich popularności w Minecrafcie. Opowiadam, dlaczego aksolotl w akwarium potrzebuje szczególnych warunków i czym hodowlane odmiany różnią się od zwierząt żyjących na wolności.Na koniec zaglądam do kanałów Xochimilco w Meksyku, gdzie…

Zapraszam do głosowania na nagrodę Śląskiego Festiwalu Nauki, pamiętajcie, że potem jeszcze trzeba kliknąć w link potweirdzający: https://slaskifestiwalnauki.pl/glosowanie-pop-science-2026Co naprawdę ukrywa Strefa 51? Historia tajnej bazy Area 51 w Nevadzie łączy UFO, samoloty szpiegowskie CIA i operacje, o których przez lata nie wolno było mówić.W 1963 roku Ken Collins katapultował się z tajnego samolotu A-12 OXCART. Gdy na miejsce dotarli przypadkowi świadkowie, trzeba było ochronić sekret całego programu. Wrak zebrano, a prasie podano, że rozbiła się zupełnie inna maszyna. Ta historia otwiera opowieść o tym, co rzeczywiście działo się nad wyschniętym jeziorem Groom Lake.Przyglądam się samolotom U-2 i A-12, rozwojowi technologii stealth oraz testom zdobycznego radzieckiego MiG-a-21. Wyjaśniam też, dlaczego samolot lecący wysoko nad ziemią może świecić w promieniach słońca, kiedy obserwatorzy na dole widzą już ciemne niebo. Ten mechanizm pomaga zrozumieć część historycznych doniesień o UFO.Sprawdzam również…

Kleszcze to statystycznie najgroźniejsze zwierzęta w Polsce, choć same w sobie są dość niezdarne. Groźne jest to, co noszą w środku: borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, babeszjoza, a od niedawna także alergia na czerwone mięso, którą pierwszy raz opisano w Polsce w 2021 roku. I nie, nie chodziło o amerykańskiego kleszcza, tylko o naszego pospolitego. Źródła: 1. https://www.businessinsider.com/cdc-tweet-ticks-poppy-seed-muffin-photo-2018-52. https://link.springer.com/article/10.1186/s40851-018-0104-03. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6091150/4. https://link.springer.com/article/10.1186/s13071-020-04173-45. https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-entomological-research/article/abs/fecundity-of-ixodes-ricinus-l-acarina-ixodidae-and-the-mortality-of-its-developmental-stages-under-field-conditions/FF92A734DFDA3871BD06BF8DB388DE6F6. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S00207519173034787. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2785505/8.…

Komary zabijają blisko milion ludzi rocznie i są najbardziej śmiercionośnymi zwierzętami świata, a mimo to większość z nas nie wie o nich prawie nic. Dlaczego jedne osoby są dla komarów magnesem, a inne mogą siedzieć tuż obok i pozostają nietknięte? Badacze z Uniwersytetu Rockefellera sprawdzili to eksperymentalnie: różnica atrakcyjności między ludźmi może być ponad 100-krotna i nie ma nic wspólnego ze słodką krwią.Pokażę ci, jak naprawdę wygląda ugryzienie komara (to precyzyjny zabieg chirurgiczny z użyciem sześciu wyspecjalizowanych igieł), jak komarzyca namierza ofiarę po dwutlenku węgla, zapachu stóp i cieple ciała, oraz dlaczego komary potrafią zapamiętać człowieka, który próbował je pacnąć. Sprawdzam też, co nauka mówi o popularnych sposobach na komary: dlaczego lampy owadobójcze mordują wszystko oprócz komarów (w badaniu terenowym krwiopijcy stanowili 0,22% zabitych owadów), czy czosnek i witamina B w ogóle działają i które pułapki rzeczywiście zmniejszają liczbę ugryzień.Będzie też o malarii i o tym,…

Pierwszy sygnał, jaki w 1960 roku złapał program SETI, nie przyszedł z gwiazd. Najprawdopodobniej nadawał go amerykański samolot szpiegowski U-2. Tak zaczęła się historia naukowych poszukiwań obcych cywilizacji, która do dziś nie przyniosła ani jednego potwierdzonego sygnału. I właśnie dlatego warto ją opowiedzieć: żeby zrozumieć, czemu mimo wszystko SETI ma sens.Zaczynamy od Franka Drake'a i projektu Ozma, czyli od radioteleskopu w Green Bank wycelowanego w Tau Ceti i Epsilon Eridani. Potem spotkanie „Zakonu Delfina" z młodym Carlem Saganem i noblistą Melvinem Calvinem, na którym powstało równanie Drake'a. Tłumaczę, dlaczego ten wzór jest najgorzej rozumianą rzeczą w całej historii poszukiwań obcych i czemu jego ostatni parametr, długość życia cywilizacji technicznej, mówi więcej o nas niż o kosmitach. Dalej: skąd się bierze paradoks Fermiego, dlaczego w poszukiwaniach obcych największym problemem jest nasz własny hałas radiowy, czym są technosygnatury (freony w atmosferze egzoplanety, światła miast, ciepło…

Chrysalis to zwycięski projekt statku pokoleniowego z konkursu Project Hyperion: walec o długości 58 kilometrów, który miałby zawieźć 1500 osób do Proximy Centauri. Podróż potrwa około 400 lat. To znaczy, że ludzie, którzy wejdą na pokład, nigdy nie zobaczą celu. Dotrą do niego dopiero ich potomkowie, kilkanaście pokoleń później.Sprawdzam, jak miałaby działać ta latająca kolonia. Napęd termojądrowy i 2,4 miliarda ton masy startowej (dla porównania: ISS waży 420 ton). Sztuczna grawitacja z pięciu obracających się pierścieni i windy kursujące między warstwami, które kręcą się w przeciwnych kierunkach. Dziesięć biomów z prawdziwą glebą, kosmiczna wersja średniowiecznej trójpolówki i dieta, w której mięso pochodzi wyłącznie z laboratorium. Do tego reguły życia społecznego, które z ziemskiej perspektywy brzmią niepokojąco: kolektywne wychowanie dzieci, rozpisany procentowo czas pracy i zero emerytury.Za projektem stoi interdyscyplinarny zespół (astrofizyk, architekt, ekonomistka, psycholożka i inżynierka…

Ratel miodożerny uchodzi za najbardziej nieustraszone zwierzę świata: ma rozrywać mosznę bawołom, przeganiać lwy, zjadać kobry na śniadanie i być praktycznie nie do zabicia. Kłopot w tym, że większość tych rewelacji nie broni się w zderzeniu z nauką. Sprawdzam, skąd wzięła się historia o wygryzaniu jąder wielkim zwierzętom (i dlaczego od ponad 120 lat nikt jej nie potwierdził), czy słynna pancerna skóra rzeczywiście ma 6 milimetrów grubości, oraz czy miodożer faktycznie pryska cuchnącą wydzieliną jak skunks.Pod warstwą popkulturowej legendy kryje się zwierzę jeszcze ciekawsze, bo prawdziwe. Ratel ma jedną z najlepiej opisanych w przyrodzie odporności na jad węży, opartą między innymi na drobnej zmianie w budowie receptorów acetylocholiny, która elektrostatycznie odpycha neurotoksyny kobry. Poznasz Stoffela, samca budującego drabiny z błota i kamieni, żeby uciekać z wybiegu, dowiesz się, dlaczego młode gepardy wyglądają jak miodożery i na czym naprawdę polega jego współpraca z ptakami miodowodami.Źródła:…

Leniwiec uchodzi za symbol ewolucyjnej porażki, ale to zwierzę potrafi utrzymać 100% masy swojego ciała na jednej kończynie przez 10 minut, obrócić głowę o 330 stopni i nosić w futrze grzyby zdolne hamować wzrost komórek raka piersi. Georges Buffon w 1749 roku nazwał je najniższą formą istnienia. Mylił się dokładnie tak bardzo, jak to możliwe.W filmie pokazuję, dlaczego leniwce to nie niedoróbka, tylko majstersztyk minimalizmu. Sprawdzamy, jak ich przodkowie wielkości mamuta rozsiewali awokado, zanim wyginęli z ręki człowieka. Tłumaczę, czemu leniwce złamały żelazną zasadę siedmiu kręgów szyjnych, której trzymają się wszystkie ssaki od myszy po żyrafę, i jak ten "konstrukcyjny fakap" dał im peryskopową głowę. Wchodzimy też w najdziwniejszą hipotezę współczesnej zoologii: czy leniwiec schodzi z drzewa za potrzebą po to, żeby hodować w swoim futrze glony, korzystając z pomocy ciem.Sięgam do katalogu Buffona, badań nad rozwojem embrionalnym kręgosłupa, pomiarów metabolizmu i pracy z 2014 roku, w której z…

Rekin polarny, znany też jako rekin grenlandzki, to najdłużej żyjący kręgowiec na Ziemi: część osobników dożywa ponad 400 lat, a rekordzista prawdopodobnie przekroczył 500. To znaczy, że w lodowatych wodach Arktyki wciąż pływają zwierzęta, które urodziły się, zanim Magellan opłynął świat.Zobaczysz, jak ten gatunek łamie podstawowe zasady biologii kręgowców. Mózg ma wielkości kurzego jaja, pływa wolniej od spacerującego człowieka (około 1 km/h), a mimo to skutecznie poluje dzięki elektrorecepcji i fenomenalnemu węchowi. U niemal wszystkich osobników z rogówki oka zwisa kilkucentymetrowy pasożyt, a jego mięso śmierdzi moczem i jest tak toksyczne, że Islandczycy muszą je miesiącami przerabiać, zanim powstanie z niego hákarl.Skąd w ogóle wiadomo, że rekin ma kilkaset lat? Wiek udało się ustalić dopiero w 2016 roku, analizując soczewki oczu i radioaktywny węgiel z testów bomb jądrowych (wyniki opublikowano w Science). Z kolei zsekwencjonowany w 2024 roku genom, ponad dwa razy większy od ludzkiego, pokazuje, jak…

1 lutego 2003 roku, na 16 minut przed planowanym lądowaniem, prom kosmiczny Columbia rozpadł się nad Teksasem przy prędkości 20 tysięcy kilometrów na godzinę. Zginęło siedmioro astronautów, a tysiące fragmentów wahadłowca spadły na obszar dwóch stanów.Pokazuję, jak doszło do katastrofy STS-107 i dlaczego przyczyną nie był jedynie kawałek pianki izolacyjnej, który oderwał się od zbiornika 81 sekund po starcie. Prawdziwą przyczyną była decyzja administracyjna podjęta na orbicie, gdy NASA wiedziała o uderzeniu, miała narzędzia do oceny szkód i z nich nie skorzystała. Odtwarzam też cytat Jona Harpolda, który padł dzień przed powrotem załogi i który do dziś trudno czytać bez emocji.W filmie korzystam z ustaleń komisji admirała Harolda Gehmana (raport CAIB z 26 sierpnia 2003), z osobnego raportu o sekwencji rozpadu kabiny załogowej opublikowanego w 2008 roku, oraz z dokumentacji testów aerodynamicznych na panelach kompozytowych RCC. Wyjaśniam, dlaczego mechanizm tej tragedii był tym samym mechanizmem, który…

Borelioza to jedna z najszybciej rosnących chorób zakaźnych w Europie — w Polsce zapadalność wzrosła ponad 13-krotnie w ciągu dwóch dekad. W tym filmie opowiadam pełną historię: od małego miasteczka Lyme w Connecticut, gdzie dwie zdeterminowane matki odkryły epidemię, której lekarze nie potrafili wyjaśnić, po współczesne kontrowersje, które podzieliły świat medycyny na dwa obozy.⚠️ Borelioza to też pole minowe pseudomedycyny. W filmie rozbieramy na czynniki pierwsze popularne "alternatywne metody leczenia boreliozy": biorezonans (aparat MORA), ozonoterapię, komory hiperbaryczne, srebro koloidalne, protokół Buhnera, a także kontrowersyjne wytyczne ILADS i ich wielomiesięczną antybiotykoterapię. Źródła:1. https://www.researchgate.net/publication/372963520_Lyme_Disease_and_Post-treatment_Lyme_Disease_Syndrome_Current_and_Developing_Treatment_Options2. https://thepharmacologist.org/lyme-disease/3. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117402/4. https://www.nature.com/articles/ncomms17015.…

Koale to nie głupie pluszaki jędzacę eukaliptusa. To jedyne ocalałe gatunki z całej rodziny koalowatych, z systemem detoksykacji, którego nie ma żaden inny ssak na Ziemi - i z chorobami wenerycznymi, które mogą je doprowadzić do wyginięcia.W tym filmie rozbijam każdy popularny mit o koalach. Zdjęcie gładkiego mózgu koali krążące po internecie to tak naprawdę żelowy model ludzkiego płodu. Koale nie są na haju od eukaliptusa — śpią po 22 godziny, bo ich dieta jest tak niskokaloryczna, że nie mogą sobie pozwolić na marnowanie energii. A ich rzekoma głupota to w rzeczywistości ekstremalny minimalizm - koala postawiła wszystko na jedną kartę i od milionów lat jej to działa.Przy okazji - koale mają odciski palców nieodróżnialne od ludzkich (odkrył to polski naukowiec Maciej Henneberg), dwa przeciwstawne kciuki na każdej łapie, rozwidlone prącia, podwójne pochwy, rodzą młode wielkości ziarna fasoli, a ich potomstwo musi jeść odchody matki żeby w ogóle móc trawić eukaliptus. Ich wątroba produkuje enzymy tak potężne,…

Misja Artemis II to pierwszy lot załogowy w stronę Księżyca od ponad 50 lat. W tym filmie wyjaśniam, dlaczego to wydarzenie zmienia wszystko - od jednego zdjęcia Ziemi w świetle Księżyca, przez kapsułę Orion lecącą dalej niż jakikolwiek człowiek w historii, po plany budowy bazy księżycowej na południowym biegunie.Program Artemis to nie powtórka z Apollo. Czworo astronautów NASA leci na 10-dniową wyprawę wokół niewidocznej strony Księżyca, testując systemy, które mają nas tam zabrać na stałe. W filmie tłumaczę, jak dokładnie wygląda trajektoria lotu, dlaczego rezygnacja z techniki skip entry (skakania po atmosferze) to poważny kompromis inżynieryjny i co tak naprawdę pokazała bezzałogowa misja Artemis I - od manekinów mierzących promieniowanie kosmiczne po pękającą osłonę termiczną.Opowiadam też o tym, co czeka nas dalej: Artemis III i testy dokowania ze Starshipem SpaceX na orbicie, Artemis IV jako pierwsza misja z lądowaniem ludzi, plany budowy bazy na południowym biegunie Księżyca i powody, dla których…

Jedno zdjęcie. 30 sekund naświetlania. Prawie 10 milionów galaktyk. Nie, to nie Hubble i nie Webb. To aparat fotograficzny wielkości SUV-a, który właśnie zaczął kręcić coś w rodzaju filmu nocnego nieba.Obserwatorium im. Very Rubin w Chile działa zupełnie inaczej niż inne teleskopy. Jego kamera LSST ma rozdzielczość 3200 megapikseli (Twój iPhone: 48), a co kilka nocy skanuje ten sam kawałek nieba i porównuje nowy obraz ze starym. Wszystko, co się przesunęło, rozjaśniło, przygasło albo wybuchło, zostaje wyłapane automatycznie.W tym filmie pokazuję:- jak działa największy cyfrowy aparat świata i czemu trafił do Księgi Rekordów Guinnessa- co widać na pierwszych obrazach i skąd tyle galaktyk na jednej klatce- jak teleskop w kilka nocy wyłapał ponad 2000 nowych asteroid (w tym 7 obiektów bliskich Ziemi)- czym jest obrazowanie różnicowe i po co nam „timelapse" wszechświata- jak samemu przeglądać dane z Rubin za darmo, z własnego komputera (Skyviewer)Obserwatorium ma pracować co najmniej dekadę. W tym czasie może…

Orki to jedyne dzikie zwierzęta, u których stwierdzono miażdżycę. Mają kulturę, język, dialekty i babcie, bez których młode mają pięciokrotnie mniejsze szanse na przeżycie. W tym filmie opowiadam o najbardziej fascynujących ssakach w oceanie – i o tym, dlaczego są znacznie bliższe ludziom, niż ktokolwiek podejrzewa.Orki (Orcinus orca) potrafią przeprowadzić echolokacyjne „USG" i rozróżnić gęstość tkanek ofiary. Ich biosonar jest tak precyzyjny, że pozwala im namierzyć konkretny gatunek łososia po kształcie pęcherza pławnego. Są jedynymi społecznymi ssakami poza człowiekiem, u których występuje menopauza – starsze samice pełnią rolę „babć", przekazując tradycje łowieckie kolejnym pokoleniom. Każda populacja ma własne techniki polowania, własny dialekt, a nawet własne zabawy. Różne ekotypy orek różnią się od siebie tak bardzo, że naukowcy rozważają podział na osobne gatunki.W tym odcinku dowiesz się między innymi:– jak orki zmywają foki z kier lodowych techniką wave wash,– dlaczego tylko 20 orek na świecie…

73 sekundy. Tyle wystarczyło, żeby marzenie siedmiorga astronautów zamieniło się w jedną z największych katastrof w historii lotów kosmicznych. 28 stycznia 1986 roku prom Challenger eksplodował na oczach dziesiątek milionów widzów — w tym 2,5 miliona dzieci, które kibicowały nauczycielce Christy McAuliffe.W tym filmie poznasz pełną historię katastrofy Challengera: kim były ofiary, dlaczego NASA zignorowała ostrzeżenia inżynierów, jak gumowa uszczelka i mróz doprowadziły do tragedii oraz co komisja śledcza z Richardem Feynmanem odkryła podczas dochodzenia. Dowiesz się też o wstrząsającym losie załogi po eksplozji — bo astronauci najprawdopodobniej nie zginęli od razu.Źródła:1. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/nasa-sts-51l-mission-profile/2. https://www.nasa.gov/history/the-crew-of-the-space-shuttle-challenger-sts-51l-mission/3. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-transcript/4. https://www.nasa.gov/reference/the-space-shuttle/5.…

Niedźwiedź-weganin, który je trujące patyki, kupa 40 razy dziennie, ma mikroskopijne prącie i nie ogarnia rozrodu. Dowcip matki natury? Ślepa uliczka ewolucji? A może… jedno z najsprytniejszych zwierząt na Ziemi?W tym filmie rozkładam pandę wielką na czynniki pierwsze – od jej absurdalnie krótkiego jelita po tarzanie się w końskim łajnie (tak, to ma naukowe uzasadnienie). Dowiecie się:🎋 Dlaczego drapieżnik przerzucił się na bambus – i jak sobie radzi z cyjankiem🧬 Co ma gen umami do pandziej diety sprzed 4,2 miliona lat💀 Czemu mikrobiom pandy współpracuje z nią nad jej własnym wyginięciem🐴 Po co pandy tarzają się w końskich odchodach (i co mają z tym wspólnego mentol i kapsaicyna)🍆 Kość prącia wielkości pestki dyni i inne problemy sprzętowe🏆 Legendarny Pan Pan – 130 potomków i 25% pand w niewoli🇨🇳 Dyplomacja pand – od darów Mao po milionowe kontrakty i „pandy trojańskie"📉 Masowy zakwit bambusa i katastrofa z 1976 roku🎯 Dlaczego tygrys szablastozębny wymarł, a panda – niePanda to nie nieporadny pluszaczek. To…

Czy wiesz, że 15% wszystkich gatunków zwierząt jest jadowitych? Że naukowiec celowo dał się użądlić ponad 80 gatunkom owadów? Że istnieje meduza, po której ofiary błagają lekarzy o śmierć? I że Łowcę Krokodyli tak naprawdę zabiła jadowita ryba?W tym odcinku prześledzę fascynujący i przerażający świat jadów – od cytotoksyn rozpuszczających tkanki, przez neurotoksyny paraliżujące ciało przy pełnej świadomości, po hemotoksyny zamieniające krew w kisiel. Dowiesz się, jak działa skala bólu Schmidta, dlaczego mrówka pociskowa boli jak postrzał przez 24 godziny i czemu tajpan pustynny – właściciel najsilniejszego jadu na świecie – nigdy nikogo nie zabił.Opowiem też o jadowitych zwierzętach, których byś się nie spodziewał: dziobaku z jadowitymi kolcami na nogach, polskich ryjówkach z toksyczną śliną, agamach brodatych z resztkami aparatu jadowego i ślimaku, który zabija insuliną. A na koniec – jak jady ratują ludzkie życie jako leki przeciwbólowe, kardiologiczne i przeciwcukrzycowe.W odcinku między innymi:Intro:…

Wścieklizna to bez wątpienia najbardziej przerażający wirus znany ludzkości, który od wieków budzi paraliżujący strach. Choć dysponujemy skutecznymi metodami zapobiegania, choroba ta wciąż zbiera krwawe żniwo, zabijając statystycznie trzy osoby w czasie trwania przeciętnego materiału wideo. Ten przebiegły patogen atakuje układ nerwowy, prowadząc do ostrego zapalenia mózgu i bolesnej agonii, która niemal w stu procentach kończy się śmiercią przez uduszenie. W tym filmie przyjrzymy się fascynującym, a zarazem mrocznym strategiom, jakimi posługuje się ten wirus, oraz poznamy nieprawdopodobną historię Jeanny Giese. Ta piętnastoletnia uczennica z Wisconsin stała się medycznym fenomenem po tym, jak jako pierwsza osoba na świecie przeżyła pełnoobjawową wściekliznę dzięki eksperymentalnej metodzie zwanej protokołem Milwaukee. Jej przypadek rozbudził wielkie nadzieje, ale też wywołał liczne kontrowersje związane z kosztami leczenia sięgającymi miliona dolarów oraz niską skutecznością tej metody w kolejnych próbach.…

56 milionów lat temu Ziemia przeszła przez jedno z najbardziej ekstremalnych ociepleń w swojej historii: paleoceńsko-eoceńskie maksimum termiczne (PETM). Temperatura wzrosła o kilka stopni w zaledwie tysiące lat, oceany zakwasiły się tak bardzo, że zaczęły rozpuszczać skorupki otwornic, a na Antarktydzie panował klimat… bardziej jak w Amazonii niż na biegunie. Co tak naprawdę wywołało tę katastrofę? I skąd w ogóle wiemy, jak wyglądał klimat sprzed dziesiątek milionów lat?W tym odcinku pokazuję, jak naukowcy odczytują historię Ziemi z izotopów tlenu i wodoru, skorupek mikroskopijnych otwornic oraz rdzeni lodowych wydobytych z jednego z najbardziej ekstremalnych miejsc na planecie — radzieckiej stacji Wostok na Antarktydzie. To właśnie tam przebito ponad 3,5 km lodu, aby dotrzeć do starożytnej atmosfery uwięzionej w mikroskopijnych pęcherzykach powietrza. Dzięki temu po raz pierwszy udało się udowodnić bezpośredni związek między stężeniem CO₂ a temperaturą Ziemi oraz potwierdzić istnienie cykli Milankovicia.W…

Narwal, znany jako „morski jednorożec”, to jedno z najbardziej surrealistycznych stworzeń na Ziemi. Czy narwale jeszcze istnieją? Tak, narwale wciąż żyją w lodowatych wodach Arktyki. Ich światowa populacja jest szacowana na około 170 tysięcy osobników. Są to zwierzęta wybitnie przystosowane do skrajnych warunków – potrafią nurkować na głębokość nawet 1800 metrów w poszukiwaniu jedzenia. Czy narwale są zagrożone? Obecnie narwale mają status ochrony LC (najmniejszej troski), a ich populacja jest uznawana za stabilną. Nie oznacza to jednak, że są całkowicie bezpieczne. Są one bardzo podatne na zmiany klimatyczne oraz antropopresję. Ocieplenie wód sprawia, że na ich tereny coraz częściej wpływają orki – ich najwięksi naturalni drapieżcy – co zwiększa śmiertelność narwali.

Czy to możliwe, że Twoje decyzje, charakter, a nawet skłonność do ryzyka są wynikiem działania niewidzialnego pasażera?. W dzisiejszym odcinku zagłębiamy się w fascynujący i momentami przerażający świat Toxoplasma gondii – pierwotniaka, który zainfekował miliardy ludzi na całym świecie.Dowiesz się, dlaczego zakażone szczury same pchają się w łapy kota i czy podobny mechanizm „sterowania umysłem” dotyczy również nas. Sprawdzamy naukowe dowody na to, jak toksoplazmoza wpływa na:- Wypadki drogowe: Dlaczego zakażeni kierowcy ryzykują 2,65 raza częściej?.- Osobowość: Czy ten pasożyt naprawdę czyni mężczyzn bardziej zazdrosnymi, a kobiety bardziej serdecznymi?.- Sukces w biznesie: Czy infekcja może pomagać w karierze menedżera i zwiększać odporność na porażkę?.- Zdrowie psychiczne: Analizujemy związki toksoplazmozy ze schizofrenią, depresją oraz skłonnościami samobójczymi.Omawiam również fakty i mity dotyczące ciężarnych kobiet i kotów. Dowiesz się, dlaczego to nie mruczek w domu, lecz surowe mięso i nieumyte…

Fakt, że człowiek menstruuje jest dużo większym fenomenem niż mogłoby się zdawać. Oprócz nas cykl menstruacyjny do tej pory stwierdzono u części małp, czterech gatunków nietoperzy, u kolcomyszy i w pewnym sensie u ryjkonosów. Z dużym prawdopodobieństwem menstruuje jeszcze więcej zwierząt, ale nie zostało to do tej pory zaobserwowane. Tak czy inaczej, ta dziwna zbieranina stanowi mniej niż 2% ssaków. Co więc z resztą? Jak i dlaczego natura oszczędziła im krwotoku z macicy? Czy my też tak nie możemy?

Prawdziwa apokalipsa zombie już się dzieje. To nie film, ale realna epidemia, która wymyka się spod kontroli. Choroba jeleni zombie (CWD) jest w 100% śmiertelna, nieuleczalna i skaziła środowisko. Czy jesteśmy następni? Obejrzyj materiał i poznaj najgroźniejszy patogen świata – priony.W tym filmie zagłębiamy się w mroczny świat prionów – czynników zakaźnych, które łamią wszelkie zasady biologii. Nie są żywe, nie mają DNA, a mimo to ewoluują i zabijają. Nie zniszczy ich temperatura, detergenty ani żadne leki. Co gorsza, pozostają w środowisku przez dekady.Epidemia Chronic Wasting Disease (CWD) pustoszy populacje jeleniowatych w USA i Kanadzie, dosłownie zamieniając mózgi zwierząt w gąbkę (encefalopatia gąbczasta) i prowadząc do objawów przypominających horrory – apatii, braku lęku i powolnego wyniszczenia. Choroba dotarła już do Europy.Omawiam mechanizm działania prionów, przypominam historię choroby szalonych krów (BSE) oraz ludzkiej choroby Creutzfeldta-Jakoba (CJD). Analizuję najnowsze badania, w tym…

Jak wygląda droga z laboratorium CERN do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej? W tym wywiadzie z polskim astronautą Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim rozmawiamy o jego drodze do Europejskiej Agencji Kosmicznej, kulisach rekrutacji astronautów, codziennej pracy w ośrodku badawczym CERN i o tym, co naprawdę czuć w kabinie statku kosmicznego.Sławosz Uznański - Wiśniewski opowiada, jak wyglądał moment startu, treningi przed misją, a także jaką rolę odgrywa nauka w eksploracji kosmosu.Dowiesz się m.in.:– jak wygląda rekrutacja astronautów ESA,– czym zajmował się Uznański w CERN,– jak pachnie kosmos i co czują astronauci po starcie,– jak wygląda codzienność w ośrodku przygotowań astronautów,– jaką rolę naukowcy odgrywają w eksploracji przestrzeni kosmicznej.Dziękuję Hevelianum w Gdańsku za udostępnienie przestrzeni do nagrania!

NASA ogłosiła właśnie coś absolutnie wyjątkowego. Od kilku lat jeden z łazików jeździ po Marsie, wierci w skałach i szuka życia. W zeszłym roku odkrył tam bardzo dziwne kropki. Nazwano je lamparcimi cętkami. Przez następny rok naukowcy na Ziemi analizowali te dane do granic możliwości. I wreszcie, zaledwie kilka dni temu, ogłosili swoje odkrycie. Brzmiało ono trochę tak: słuchajcie, nie możemy znaleźć żadnego innego wyjaśnienia. To może być najwyraźniejszy ślad życia, jaki kiedykolwiek znaleźliśmy na Marsie. Co znaleziono w tych próbkach? I jak to się wszystko ma do równie sensacyjnych doniesień z przeszłości, na przykład tej słynnej twarzy z Marsa, albo kanałów widzianych tam jeszcze w XIX wieku?

W stronę Słońca pędzi międzygwiezdny obiekt, 3I/ATLAS, który z każdym dniem i każdym kolejnym pomiarem staje się coraz dziwniejszy. Skierowaliśmy na niego wszystkie najpotężniejsze teleskopy i zamiast odpowiedzi dostaliśmy więcej pytań. Jedno z najbardziej niepokojących to, wykrycie ogromnych ilości niklu, ale zupełny brak żelaza. Żelazo i nikiel to naturalni partnerzy. Są to najobficiej występujące metale ciężkie w znanym wszechświecie. Prawie zawsze występują razem. Obecności niklu bez żelaza obserwujemy jedynie w obiektach, które są wykonane ręką człowieka. To oczywiście rozpaliło do czerwoności dyskusje o potencjalnej sondzie obcych w całości wykonanej z egzotycznego stopu niklu. Ten obiekt wytworzył też gigantyczną chmurę dwutlenku węgla wokół siebie, której wielkość to prawie połowa wielkości Słońca.

W stronę Ziemi zmierza właśnie 3I/ATLAS - 3 obiekt międzygwiezdny, który udało nam się zaobserwować. Wcześniej była Oumuamua i Borisov. Czy Oumuamua to statek obcych? Czy uda nam się zbadać 3I/ATLAS?

Wszyscy znamy dinozaury. I wszyscy wiemy, jak skończyły. Prawda? Asteroida. Koniec historii. To prosta opowieść, której uczymy się jako dzieci. Ale ta prostota nie pojawiła się od razu. Prawdziwa historia nie kryje się w samej asteroidzie, ale w cienkiej, prawie niewidocznej warstwie gliny, która oddziela dwa światy w zapisie geologicznym. Myślałem, że historia o asteroidzie jest stara jak świat. Okazuje się, że to jedna z najnowszych i najbardziej kontrowersyjnych teorii w nauce, która musiała stoczyć prawdziwą bitwę o uznanie. Główne pytanie, które mnie nurtowało, brzmiało: skoro dinozaury zniknęły 66 milionów lat temu, dlaczego przez prawie sto lat najtęższe umysły na świecie nie miały pojęcia, co je zabiło?

Tutaj możesz sprawić, że podcasty będą częściej: Patronite To historia o poszukiwaniu czegoś, co stanowi 27% Wszechświata, a czego nikt nigdy nie widział. To niewidzialny klej, który trzyma galaktyki w całości, kosmiczna siatka, na której rozpięta jest cała struktura kosmosu. Mowa o ciemnej materii. Ale jak doszliśmy do tego zdumiewającego wniosku? Jak naukowcy odkryli coś, co jest z definicji niewykrywalne dla naszych teleskopów? To nie był pojedynczy moment "eureki". To była długa, kręta droga, pełna fałszywych tropów, genialnych intuicji, gorących sporów i rewolucji technologicznych, która trwała ponad sto lat. Materiał przygotowany na podstawie publikacji: "History of dark matter" Gianfranco Bertone and Dan Hooper.

W dzisiejszym odcinku naszego podcastu zabiorę Was w fascynującą podróż przez czas i przestrzeń, abyśmy wspólnie prześledzili dzieje naszego kosmicznego domu - Układu Słonecznego. Cofniemy się o miliardy lat, do czasów gdy Słońce i planety dopiero się rodziły z chaosu, by odkryć, jak z obłoków pyłu i gazu wyłonił się znajomy nam dziś porządek. Przed nami opowieść pełna gwałtownych zderzeń, grawitacyjnych przepychanek i epickiego bombardowania młodych planet. Ale także historia niezwykłej harmonii i przypadku, bez których nie byłoby tu dziś ani Ziemi, ani nas samych. Zapnijcie pasy, bo oto wyruszamy w przeszłość!

Kieliszek czerwonego wina dziennie jest dobry na serce - ten tekst słyszał pewnie każdy z was. Tylko że to kompletna bzdura, a historia jak doszło do tej spektakularnej pomyłki, która prawdpodobnie kosztowała życie wiele osób jest facynująca i obejmuje między innymi dość głupi błąd popełniony przez wielu badaczy, konferencję naukową zorganizowaną przez producentów alkoholu i jednego naukowca, który poświęcił całe życie by obalić ten mit.

Zapraszam was w fascynującą podróż w przeszłość, aby poznać niezwykłą historię tatuaży. Chociaż dziś tatuaże są modne i powszechne, niewiele osób wie, że są one jedną z najstarszych form sztuki i modyfikacji ciała praktykowanych przez ludzkość. Badania archeologiczne wykazały, że tatuaż towarzyszył człowiekowi od co najmniej neolitu, a najstarsze fizyczne dowody sięgają aż 4 tysiąclecia przed naszą erą. Jak to się stało, że zdobienie skóry na stałe rysunkami stało się tak popularne? Jak wyglądały tatuaże naszych praprzodków? Jakie miały znaczenie? Tego wszystkiego dowiecie się z dzisiejszego odcinka.

W najnowszym odcinku mojego podcastu zgłębimy początki rodzaju ludzkiego i przyjrzymy się tajemniczej historii Homo habilis - jednego z najstarszych przodków współczesnego człowieka. Ten epizod zabierze Cię w podróż w czasie 2,5 miliona lat wstecz, kiedy to pojawił się ten tajemniczy gatunek hominida. Odkryjmy razem kluczowe fakty na temat tego niezwykłego przodka - jego rozmiary, narzędzia jakich używał, sposób odżywiania i być może nawet początki mowy. Posłuchaj jak naukowcy odkryli pozostałości Homo habilis w Olduvai w Tanzanii i co one mówią nam o tym odległym krewnym.

W pierwszym odcinku wiadomości ze świata nauki zapraszam na historię o tym, jak rosyjska sonda rozbiła się na Księżycu, a indyjska wręcz przeciwnie, o pierwszym od 84 lat huraganie w Kalifornii, o tym jak sztuczna inteligencja przywraca ludziom mowę oraz o nowym badaniu szkodliwości soli.

Chcesz poznać historię naszych sąsiadów, z którymi dzieliliśmy ziemię kilkadziesiąt tysięcy lat temu? Przywitaj się z neandertalczykami: to nie tylko nasi prehistoryczni krewni, to porywający rozdział w historii ludzkości. Neandertalczycy często są przedstawiani jako bardzo prymitywne istoty, tego określenia używa się nawet jako obrazy. Tymczasem te potężne istoty tworzyły narzędzia, wzniecały ogień i prawdopodobnie tworzyły sztukę. Zapraszam w podróż po zakątkach naszej prehistorii.

W latach 40-tych rząd Stanów Zjednoczonych prowadził nieetyczne badania medyczne w Gwatemali, celowo zarażając setki osób kiłą i rzeżączką bez ich zgody. W tym mrocznym odcinku podcastu przyglądamy się szokującym faktom na temat tych eksperymentów - od ich rasistowskich początków, poprzez okrutne metody badawcze, po długą walkę ofiar o sprawiedliwość. Dowiesz się jak amerykańscy lekarze wykorzystywali bezbronną ludność Gwatemali do testowania chorób przenoszonych drogą płciową oraz jak te nieetyczne eksperymenty zostały ujawnione dopiero po latach. Jeśli interesują Cię mroczne historie medycyny i nadużycia władzy, ten odcinek jest dla Ciebie.

Odkryj fascynującą historię pierwszego wykorzystania analizy DNA w śledztwie kryminalnym. W najnowszym odcinku podcastu przyjrzyjmy się sprawie z 1986 roku, która zszokowała spokojną wioskę Narborough w Wielkiej Brytanii, gdzie dwie młode dziewczyny zostały brutalnie zamordowane. Dowiedz się, jak nauka, w postaci nowatorskich badań genetycznych profesora Aleca Jeffreysa, pomogła uwolnić niewinnego człowieka i doprowadzić prawdziwego mordercę przed oblicze sprawiedliwości. Ten odcinek to nie tylko mroczna historia kryminalna, ale także wnikliwe spojrzenie na rozwój nauki genetycznej i jej wpływ na dzisiejszą kryminalistykę. Posłuchaj teraz, aby dowiedzieć się więcej o tym, jak DNA zmieniło sposób, w jaki rozwiązujemy zbrodnie.

Kosmiczna tragedia. Jak NASA naprawiła wzrok Teleskopu Hubble’a? W tym odcinku podcastu opowiadam niesamowitą historię naprawy Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Dowiesz się, jak błąd w polerowaniu głównego zwierciadła spowodował, że zdjęcia z Hubble'a były rozmazane po wystrzeleniu w kosmos w 1990 roku. Posłuchasz o tym, jak NASA stworzyła plan ratunkowy dla tego teleskopu wartego 1,5 mld dolarów i zorganizowała pierwszą misję serwisową w kosmosie. Opowiem o heroicznych wysiłkach astronautów, by w kosmosie wymienić części i zamontować specjalne soczewki korygujące, które przywróciły wzrok Hubble'owi.

W tym odcinku pod lupę bierzemy życie i osiągnięcia Lisy Meitner, niesłusznie zapomnianej pionierki fizyki jądrowej. Znana przede wszystkim ze swojego wkładu w odkrycie procesu rozszczepienia jądra atomowego, Meitner łączyła niesłychane umiejętności naukowe z niezłomnym charakterem, który pozwolił jej przetrwać w erze dominacji mężczyzn w świecie nauki i zmagania z nazizmem. Poruszymy jej współpracę z Otto Hahnem, kontrowersje dotyczące ominięcia jej w nadaniu Nagrody Nobla oraz jej nieoceniony wpływ na rozwój fizyki jądrowej. Dowiedz się więcej o tym, jak jej odkrycia zmieniły nasze rozumienie energii jądrowej i przyczyniły się do rozwoju broni atomowej. Dlaczego w przeciwieństwie do Oppenheimera nie chciała dołączyć do Projektu Manhattan?

Ten odcinek koncentruje się na życiu i karierze J. Roberta Oppenheimera, znanego jako "ojciec bomby atomowej" Zanurzymy się w świat fizyki, odkrywając jego wkład w rozwój nauki, a także jego złożoną osobowość, której przeciwstawne cechy - ambicja, pasja do nauki, poczucie winy - zdefiniowały jego życie. Nie będę opowiadał o samym Projekcie Manhattan, ale głównie o samym życiu Oppenheimera, w tym kontrowersyjnych oskarżeniach o zdradę stanu, które doprowadziły do odebrania mu szacunku i upadku z pozycji naukowej elity.