ZET jak Zbrodnia

00:00 Ewa miała 16 lat. Marzyła o podjęciu studiów z medycyny i była tą dziewczyną, o której inni mówili ideał. Pomagała ludziom, działała w harcerstwie, nosiła przy sobie apteczkę i naprawdę wierzyła, że świat można choć trochę naprawiać dobrem. 29 marca 2005 roku wyszła z domu tylko na chwilę, zwyczajową trasą przez las na przystanek autobusowy. Niestety, nigdy na niego nie dotarła. 00:30 Jej śmierć wstrząsnęła całą miejscowością, ale jeszcze większy szok przeniosło śledztwo, bo sprawca najpierw sam zgłosił się jako świadek, a potem skazał niewinnego człowieka. Nazywam się Kamila Rolak, jestem kryminologiem i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu Z jak zbrodnia. 01:18 Rozwiązywanie spraw kryminalnych bywa jak układanie puzli, w których na początku brakuje większości elementów. Czasem obraz składa się szybko, a czasem, tak jak w tej sprawie, trzeba czekać miesiącami, aż przypadkowe zgłoszenie ustawi wszystko na swoim miejscu. A i tak część układanki pozostanie na zawsze pusta, no bo prawo chroni tych, którzy dopuścili się zbrodni jeszcze zanim skończyli 16 lat. 01:47 To historia, w której najbardziej przerażające jest to, jak niewiele było potrzeba, żeby wszystko poszło inaczej i jak wiele pytań, mimo że sprawa formalnie jest już zamknięta, wciąż pozostaje bez odpowiedzi. 02:03 Jest rok 2005. Ewa ma 16 lat i mieszka w Jankowej Żagańskiej, niewielkiej wsi w województwie lubuskim, jakieś 20 kilometrów od Żagania i niecałe 10 kilometrów od Żar. To miejsce, w którym mieszka niewiele ponad 300 kilkadziesiąt osób, gdzie w zasadzie każdy zna każdego, a najciekawszym wydarzeniem roku bywa remont drogi albo wesele u sąsiadów. Domy stoją tutaj w większości niewysokie, otoczone ogródkami, a na horyzoncie widać las. 02:39 Dokładnie ten sam, przez który od pokoleń miejscowi skracają sobie drogę do sąsiednich Mirostowic. 02:48 Ewa mieszka razem z mamą Grażyną i starszym o 4 lata bratem Łukaszem w domu jednorodzinnym już zaraz na początku wsi. Ich ojciec zmarł niestety niedawno na nowotwór po bardzo długiej i niestety wyniszczającej chorobie. To była ogromna strata dla całej rodziny, ale jak to często bywa w rodzinach, które przechodzą przez wspólną żałobę, nieszczęście zaciśniło więzi między nimi. Grażyna od tamtej pory sama utrzymuje dom i stara się, żeby jej dzieciom absolutnie niczego nie zabrakło. 03:25 Ani pieniędzy, ani ciepła, ani tym bardziej poczucia bezpieczeństwa. 03:31 Ewa i Łukasz zawsze mogli na siebie liczyć, a starszy brat, mimo dzielącej ich różnicy wieku, jest wobec siostry szczególnie opiekuńczy. Ewa kończy ostatnią klasę gimnazjum numer dwa w Żarach. Rówieśnicy, pytani później przez dziennikarzy, opisują ją jednym słowem jako urodzoną społeczniczkę, grzeczną, uczynną i chętnie pomagającą innym. Zresztą jedna z koleżanek ujmie to bardzo zwięźle. Był to typ dziewczyny, o jakiej marzą wszyscy rodzice. 04:05 Ewa należy do harcerstwa, działa w wolontariacie, jest członkinią Oddziału Krajowej Sieci Ratunkowej w Żarach. Zawsze nosi przy sobie małą apteczkę, a w niej bandaże, plastry, podstawowe leki właśnie na wypadek, gdyby ktoś w jej obecności poczuł się odrobinę gorzej. Wakacje jeździ na przystanek Woodstock, gdzie zasila drużynę ratowników medycznych i zresztą doskonale radzi sobie z udzielaniem pierwszej pomocy i, mówiąc szczerze, ma w tym już spore doświadczenie, pomimo młodego wieku. 04:38 Ewa marzy o medycynie, a konkretnie o pediatrii, bo kocha dzieci. I już teraz, w tym momencie wie, czyli jeszcze zanim skończyła 16 lat, że chce założyć własną gromadę zuchową. Najmłodszych harcerzy między 6 a 10 rokiem życia. 04:58 Niektóre relacje mówią nawet, że taką drużynę miała już pod sobą, ale nie udało mi się dojść do odpowiedzi na to pytanie, czy udało jej się taką drużynę stworzyć, czy były to wyłącznie plany. Lubi rockowe i metalowe brzmienia. Nosi ciężkie buty, a przed snem wciąż przytula swoje pluszaki. Czyli nastolatka na styku dwóch wieków. dojrzała ponad miarę przez to, co przeżywa w domu i wciąż bardzo dziecinna w tym, jak patrzy na świat. 05:31 W tym wszystkim ma duszę artystki. Jest wrażliwa, a nawet bardzo wrażliwa na piękno, wzrusza się słuchając ulubionych utworów, czy czytając wiersze, które zresztą bardzo lubi, plus dodatkowo sama próbuje pisać teksty. Nie jest jednak taką typową humanistką, ponieważ uwielbia także fizykę. Do tego stopnia, że próbuje swoich sił w konkursach z tego przedmiotu. jest odważna, czasem, jak mówią jej znajomi, aż nadto pewna siebie, chętnie bierze na barki organizacje wydarzeń, których nikt inny po prostu nie chce się podjąć. 06:08 Rówieśnicy nawet bywają nią lekko poirytowani, no bo trudno ich zdaniem wytrzymać obok kogoś, komu ciągle wszystko wychodzi i kto nigdy nie traci uśmiechu, nawet wtedy, gdy inni próbują tę osobę zgasić. Nie karmi się plotkami, w zasadzie nie obchodzi jej życie innych ludzi. Skupia się głównie na sobie i na tych, którym akurat jest po prostu potrzebna. 06:36 Po stracie ojca to właśnie Ewa stara się robić wszystko, żeby każdy z bliskich jak najszybciej stanął na nogi, a zwłaszcza mama, która nagle została sama ze wszystkim. Zresztą pani Grażyna wspomina, że Ewa rozjaśniała jej każdy dzień, że jej optymizm i energia sprawiały, że kobieta zaczynała dzień z uśmiechem i siłą do działania, której po prostu naturalnie jej brakowało. Ewa więc była tą dorosłą w domu, tą osobą, która dbała o emocje rodziny i starała się, żeby nie było zbyt wielkich wahań emocjonalnych, żeby w tej rodzinie panowała stabilność. 07:17 To nie do końca w tym wieku jest dobre. Jest przy tym bardzo podobna do swojego brata Łukasza, który zresztą, tak samo jak ona, angażuje się w przeróżne inicjatywy. Wspólni znajomi nawet porównują to rodzeństwo do siebie. Mówią o nich, że to dobrzy, pomocni i uczciwi ludzie. Ewa swojej paczce przyjaciół ze schroniska zresztą nadaje pieszczotliwe przezwisko tygryski. Zresztą koleżanki mówią, że najlepszym prezentem dla Ewy absolutnie zawsze są maskotki, bo dziewczyna wręcz je po prostu uwielbia. 07:55 Choć tak naprawdę potrafi się cieszyć z każdego podarunku. W jej życiu jak dotąd nie pojawił się ktoś, w kim miałaby się zakochać albo w kim w ogóle na ten moment się podkochuje. 08:08 Owszem, mówi o tym, że marzy o wielkiej, szczerej miłości, o zbudowaniu rodziny, ale uważa i wie, że jest jeszcze na nią zbyt młoda. I jak twierdzi, na razie woli się skupiać na tym, co dla niej jest najważniejsze. I choć z natury jest osobą towarzyską i uwielbia tłumy ludzi, unika dyskotek, unika pubów. i wolny czas woli poświęcać swojej rodzinie, przyjaciołom, znajomym niż właśnie tego rodzaju rozrywką w przeciwieństwie do wielu swoich rówieśników. 08:44 Jest 29 marca 2015 roku. Co ciekawe, w niektórych relacjach dzień ten określany jest jako Wielki Czwartek, choć sprawdziłam to i kalendarzowo Wielki Czwartek tego roku wypadał dokładnie 24 marca. 09:01 Tej rozbieżności niestety nie da się do dziś wyjaśnić, więc zostawiam ją tutaj, zamiast udawać pewność, której po prostu nie mam. Wiem natomiast, że Ewa tego dnia ma wolne od szkoły. Rano wstaje, pomaga swojej mamie w domu, przegląda zeszyty przed przerwą świąteczną i po prostu odpoczywa, ciesząc się w końcu dniem bez lekcji. Marzec bywa w tej części kraju kapryśny. Dni coraz dłuższe, ale wieczorami jeszcze wciąż chłodno, a las o tej porze roku jest jeszcze prawie goły, no bez liści, widoczny na wskroś aż do najdalszych zakamarków. 09:42 Do wczesnego popołudnia nic nie zapowiada niczego niezwykłego. Zaraz po obiedzie, około godziny w pół do czternastej Ewa postanawia jednak pojechać do Żar. Czeka tam na nią spotkanie grupy ratowniczej, do której należy. Jest to dla niej po prostu okazja, żeby spotkać się z przyjaciółmi i po prostu spędzić razem chociaż chwilę, zanim wszyscy przed świętami rozjadą się do rodzin. Ubiera się więc szybko, zabiera ze sobą drobne rzeczy i mówi mamie, że wróci wieczornym autobusem tak jak zwykle. 10:16 Wychodzi z domu tylnym wyjściem, które prowadzi od razu na leśną ścieżkę. 10:23 I to jest zwyczajowa trasa na przystanek autobusowy. W linii prostej jest to mniej więcej jakieś 2,5 kilometra, czyli możemy założyć, że około mniej więcej pół godziny drogi. Są też materiały, które podają 3 kilometry, ale te dokładniejsze źródła prasowe mówią właśnie o 2,5 kilometrach, więc trzymajmy się właśnie tej wartości. Droga asfaltowa istnieje, ale biegnie wąskim poboczem bez chodnika, a ruch bywa na niej spory, więc miejscowi, a zwłaszcza dzieci i młodzież od lat wybierają ten skrót przez las. 10:59 Rodzice uważają zresztą ten skrót za w zasadzie bezpieczniejszy, bo nie grozi tu przynajmniej jakieś potrącenie przez samochód. Zresztą ta sama ścieżka prowadzi także do Mirostowic, gdzie oprócz przystanku autobusowego jest także kościół i cmentarz, więc chodzi tą ścieżką pół wsi przy każdej okazji i o każdej porze dnia. 11:23 Ewa ma swój rytuał, który uspokaja bliskich. Kiedy dociera na przystanek albo wsiada już do autobusu, zawsze, ale to zawsze wysyła bratu smsa. I tak samo dzieje się w drodze powrotnej. To jest drobny nawyk, ale w tej rodzinie traktowany bardzo poważnie, bo skoro jeszcze nie ma telefonów z lokalizacją, ten SMS jest tak naprawdę jedynym sposobem, żeby ktoś w domu wiedział, czy po prostu wszystko z Ewą jest w porządku. 11:56 Zdarza się tak, że Łukasz odbiera Ewę z przystanku osobiście. Czasami też Ewa wstępuje po drodze do swojej cioci, pani Elżbiety, która mieszka nieopodal, no i gdzie zazwyczaj czeka na autobus przy herbacie. Mija godzina 15, potem mija godzina 16, a wiadomość od Ewy nie przychodzi. 12:20 Łukasz najpierw tłumaczy to sobie racjonalnie. Być może rozładował się jej telefon, a być może siostra wstąpiła po drodze do koleżanki. Zresztą jest dużo alternatyw, mogła też zmienić plany, być może pojedzie też później. Różne rzeczy przecież się zdarzają, to naturalne, a to miał być zresztą trochę spontaniczny wyjazd. Ale z każdym kwadransem, który mija bez żadnego znaku życia, ten spokój topnieje i topnieje. Bo w zasadzie ten brak SMS-a to zachowanie do niej niepodobne. 12:53 Ewa przecież nigdy nie zapomina dać znać. Wie przecież, że rodzina się o nią martwi i że sama nie naraziłaby nigdy nikogo na taki stres. Bo sami doskonale już wiemy, że to ona dba o stabilne emocje swojej rodziny. Przecież zbyt dobrze pamięta, ile niepokoju wywołuje u innych milczenie, kiedy sama czeka na wiadomość od kogoś bliskiego. Zapada wieczór. Łukasz cały czas próbuje się ze swoją siostrą skontaktować, telefon jednak milczy i milczy. 13:26 Co gorsze, nie ma nawet sygnału oczekiwania na połączenie, czyli od razu włącza się poczta głosowa albo w ogóle nie ma żadnego dźwięku. Rodzina więc chce zacząć działać. Zaczyna dzwonić do krewnych mieszkających bliżej przystanku i pytać, sprawdzać, czy widzieli Ewę, czy może Ewa się u nich zatrzymała, jednak nikt, absolutnie nikt jej nie widział. Grażyna dzwoni do pani Elżbiety, czyli tej ciotki mieszkającej tuż przy przystanku, do tej, do której Ewa, tak jak wspomniałam, czasami wstępuje na herbatę. 14:00 Jednak kobieta ma dla przerażonej już mamy złe wieści, bowiem dziewczyny w ogóle u niej dzisiaj nie było. Serce mamy wali jak młot. Niepokój i złe przeczucia z każdą minutą nasilają się coraz bardziej. 14:18 Często się tak mówi w przypadkach zaginięć, ale Ewa naprawdę była osobą bardzo ostrożną. To jest po prostu niepodobne do jej córki, żeby tak zniknąć, a przede wszystkim, żeby nie dać absolutnie żadnego znaku życia. Rodzina zaczyna obzwaniać szpitale. Dzwoni nawet do straży pożarnej w nadziei, że może to właśnie strażacy jadą do jakiegoś wypadku drogowego i skojarzą chociażby opis zaginionej z jedną z ofiar. Jednak nic, żadnej odpowiedzi. 14:50 Zostaje więc już tylko policja. Jadą więc na policję, mama razem z Łukaszem i zgłoszenie zostaje przyjęte. Ale funkcjonariusze mają poinformować zrozpaczoną rodzinę, że czynności poszukiwawcze będą mogli podjąć dopiero po upływie 48 godzin od zaginięcia, tłumacząc się przepisami, których musieli przestrzegać. 15:15 To przekonanie, które w tamtych latach powtarzało się niestety w wielu polskich komisariatach jako rzekomy wymóg proceduralny, choć to nieprawda. Obowiązujące przepisy nigdy niczego takiego, drodzy Państwo, nie przewidywały. Dziś już wiadomo, że jeśli istnieją poważne przesłanki wskazujące na zagrożenie życia osoby zaginionej, a tym bardziej niepełnoletniej, policja ma obowiązek działać od razu po przyjęciu zgłoszenia. 15:47 Rodzina jednak niestety wtedy tego nie wie. I usłyszawszy, że funkcjonariusze mają związane ręce, co jak już wiecie, nie jest prawdą, postanawia zrobić wszystko, co może, ale na własną rękę. Nie czekając więc na nikogo i nie chcąc czekać dwóch dni, Łukasz zaczyna obdzwaniać także znajomych siostry z tej grupy ratowniczej, dokładnie tej, z którymi miała się dzisiaj spotkać. Dodatkowo dzwoni także do znajomych z drużyny harcerskiej. 16:18 Niestety, każdy potwierdza to samo. Ewa nie dotarła tego dnia do żar. Nikt tam jej nie widział, nikt niczego nie słyszał. 16:29 Znajomi poruszeni i przerażeni tym zniknięciem natychmiast chwytają za latarki i mimo późnej pory dołączają do poszukiwań. Każdy z nich mimo opływającego czasu stara się myśleć pozytywnie i dawać sobie i rodzinie nadzieję, że ich bliska znajdzie się niebawem cała i zdrowa. Dochodzi godzina 23. 16:53 W miejscu zwanym Młodnik, blisko przystanku w Mirostowicach Dolnych, Łukasz przemierza teren między drzewami, przyświecając oczywiście sobie latarką i uważnie krok po kroku przeglądając każdy fragment Ziemi. 17:07 W pewnym momencie natyka się na stertę gałęzi ułożoną w taki sposób, który od razu wydaje się nienaturalny. Zbyt celowy, jak na przypadkowo powalone konary. Pod nią dostrzega ludzką sylwetkę. Serce natychmiast podchodzi mu do gardła, co jest w stu procentach zrozumiałe. Zanim jeszcze zdąży się upewnić, już wie. Już czuje. Rozpoznaje w leżącym ciele swoją siostrę. 17:38 Ciało jest częściowo przykryte jej własną kurtką, a częściowo jest obnażone. Na pierwszy rzut oka w ciemności nie widać jeszcze żadnych obrażeń. Jest zbyt ciemno, żeby mieć co do tego pewność. Dzwoni na policję. Na miejsce trafia policja i technicy kryminalistyczni. Zabezpieczają ciało oraz cały teren wokół niego, rozstawiają taśmy, oświetlają to miejsce reflektorami i w tej fazie jeszcze nikt nie potrafi z całą pewnością powiedzieć, co w ogóle się wydarzyło. 18:12 Czy doszło do zabójstwa, czy być może to jakiś nieszczęśliwy wypadek. Jednak sekcja zwłok, która zostaje przeprowadzona w kolejnych dniach, rozwiewa te wątpliwości. Ewa na pewno zginęła z rąk drugiego człowieka. 18:30 Sprawca najprawdopodobniej chciał upozorować podłoże seksualne zbrodni, dlatego częściowo rozebrał ofiarę, ale autopsja nie potwierdziła gwałtu. Ciało nosi ślady zasinień w okolicy twarzy i szyi. Przyczyną bezpośrednią śmierci jest uduszenie. Ktoś zatkał tej dziewczynie nos i usta i trzymał tak długo, dopóki nie przestała oddychać. 18:57 Co ciekawe, telefonu komórkowego przy zwłokach nie ma. Policjanci wiedzą o tym, że powinien być i szukają go, jednak bezskutecznie. Ale po dwóch dniach zostaje odnaleziony zakopany w ziemi kilkadziesiąt metrów właśnie od tego miejsca zbrodni. 19:17 Wieść o odnalezieniu tego ciała rozchodzi się po wsi błyskawicznie. No, tak jak każda wiadomość w miejscu, gdzie wszyscy się znają. Śledczy proszą media o pomoc. Apelują do wszystkich, którzy tego dnia między godziną 11 a 15 mogli przebywać w okolicach lasu, żeby po prostu się zgłosili, porozmawiali z policją. No bo przecież mogli widzieć Ewę. Może ktoś zauważył coś podejrzanego, a może coś, co wydawało się w zasadzie nieistotne, teraz mogłoby mieć znaczenie. 19:51 Telefony na komisariacie w Żarach rzeczywiście zaczynają dzwonić. Mieszkańcy traktują ten apel bardzo poważnie i zgłaszają nawet najdrobniejsze anomalie i swoje spostrzeżenia. Pośród tych wszystkich zgłoszeń jednak żadne na razie nie popycha w żaden sposób tego śledztwa naprzód. 20:12 Tydzień po odnalezieniu ciała odbywa się pogrzeb. Ewa niesiona w szarej trumnie przez najbliższych spoczywa na cmentarzu w Mirostowicach Dolnych. Dokładnie tym samym cmentarzu, obok którego dziewczyna tak wiele razy czekała na autobus. 20:27 To bardzo przygnębiające wydarzenie, tym bardziej dla osób starszych, które zauważają, że kościół, a potem cmentarz wypełniają się przede wszystkim bardzo młodymi twarzami. Dociera do nich wtedy, że umarła osoba, która dopiero zaczynała swoje życie. 20:45 Przyjaciele i bliscy żegnają Ewę w bardzo ciepłych słowach, mówiąc o niej tak, jakby stracili coś najcenniejszego. Szczególnie trudne oczywiście jest to dla brata Ewy oraz jej mamy, która przecież niedawno straciła męża, a Łukasz tatę. 21:03 Zabójca wciąż pozostaje nieznany, więc na pogrzebie każdy patrzy na każdego z podejrzliwością. Młodzi ludzie, z którymi rozmawiają dziennikarze są niemal przekonani, że sprawca musiał być kimś miejscowym, kimś kto znał Ewę, a przede wszystkim tę trasę. Rodzina nawet przez pewien czas podejrzewa, że sprawca mógł uznać zwyczaje dziewczyny i po prostu wiedzieć, którą drogą chodzi, o jakich porach i że tego dnia specjalnie na nią tam czekał. 21:37 Starsi mieszkańcy jednak sądzą zupełnie inaczej. Twierdzą, że winny musi być jakiś przejezdny, prawdopodobnie uzależniona osoba np. od narkotyków, no bo trudno im uwierzyć, że ktoś znajomy, ktoś z ich wsi mógłby zrobić coś takiego, kogo widywał na co dzień. Jak się później okaże, młodsi będą mieć rację co do jednego elementu. Sprawca rzeczywiście pochodził z najbliższej okolicy. Jednak nie będą mieć racji, sądząc, że zaczaił się na Ewę i ją śledził. 22:10 Będzie to, jak jednoznacznie wskażą później śledczy tragiczny przypadek. Przypadkowe spotkanie w lesie, a nie zaplanowany atak na konkretną osobę. Tego dnia przecież Ewa wcale nie miała wychodzić z domu. Tak jak wspomniałam, decyzję o wyjeździe podjęła w zasadzie w ostatniej chwili, więc nikt nie mógł wcześniej przewidzieć, że akurat wtedy znajdzie się na tej ścieżce. 22:38 Już w pierwszych tygodniach, jeszcze zanim ktokolwiek pozna nazwisko sprawcy, w wypowiedziach części mieszkańców pojawia się żądanie kary śmierci dla tego, kto to zrobił. Rodzina Ewy, jak przekazują różne materiały, nie przyłącza się do tych głosów. Bliscy mają twierdzić, że sama Ewa nie chciałaby, żeby ktokolwiek nawet za odebranie jej życia musiał stracić własne. I oczywiście to nie znaczy, że oczekują dla sprawcy pobłażania, bynajmniej. 23:08 Brat Łukasz ma później mówić dziennikarzom, że chciałby tylko jednego, żeby zabójca jego siostry poniósł konsekwencje i nigdy nie wyszedł na wolność. 23:20 Żeby uczcić pamięć Ewy i wyrazić równocześnie sprzeciw wobec przemocy, a przy okazji zaznaczyć także obawy o własne bezpieczeństwo, młodzież, a w tym szczególnie co naturalne przyjaciele Ewy, przechodzą w tych dniach ulicami Żar pod ratusz, zaczynając marsz, rozpoczynając właśnie od gimnazjum numer dwa, dokładnie tego samego, w którym uczyła się ofiara. W tym marszu towarzyszą im również nauczyciele, a niesione transparenty łączą żal po stracie z żądaniem sprawiedliwości i zapewnienia młodym ludziom bezpieczeństwa. 23:56 Pod ratuszem burmistrzowi miasta i komendantowi żarskiej policji zostaje nawet wręczona pisana odręcznie przez nastolatków petycja. Komendant nie bogatelizuje tego. Osobiście obiecuje młodzieży, że ich inicjatywa na pewno nie pójdzie na marne i że gwarantuje, że sprawca odpowie za to, co zrobił. Jednak mijają tygodnie. Śledztwo zabezpiecza sporo śladów biologicznych. Jest to odzież, naskórek, spod paznokci ofiary, włosy, krew, a nawet odciski palców. 24:30 Wszystko trafia do laboratorium, ale odpowiedź na pytanie kto zabił szesnastolatkę niestety nie przychodzi. Media oczywiście co jakiś czas wracają do sprawy, przypominają rysopis i proszą o kontakt. Jednak ta codzienność wsi powoli zaczyna wracać do dawnego już rytmu. Choć w zasadzie nikt nie czuje się tak bezpiecznie jak wcześniej, no bo dzieci chodzące do szkoły czy na przystanek zaczynają robić to już grupami, a rodzice dużo częściej odprowadzają je choć kawałek drogi, co jest w stu procentach uzasadnione i zrozumiałe. 25:06 W obliczu impasu policja decyduje się wyznaczyć nagrodę pieniężną za informacje pomocne w ustaleniu sprawcy. Mowa tutaj o kwocie dokładnie 3,5 tysiąca złotych. Jest to suma, która w tamtych realiach rzeczywiście mogła zrobić różnicę dla niejednej rodziny w okolicy. Apel ten zostaje oczywiście powtórzony w lokalnych mediach. Komendant Żarskiej Policji osobiście zachęcił mieszkańców do zgłaszania się z każdą choćby najdrobniejszą informacją. 25:40 Nie trzeba było długo czekać. Zgłasza się piętnastoletni chłopak, twierdząc, że był bezpośrednim świadkiem zabójstwa. Nie takim zwykłym świadkiem, który obserwował zdarzenie z dystansu, tylko kimś, kto twierdzi, że widział absolutnie wszystko z bliska, niemar jako bierny uczestnik tych tragicznych wydarzeń. Osobą, która wskazuje jako sprawcę, jest jego własny, dwudziestoletni, przyrodni brat. Zeznania chłopca są na tyle przekonujące, że śledczy w zasadzie nie mają powodu, żeby mu nie ufać. 26:14 Chłopak ewidentnie zna szczegóły, które nigdy nie zostały podane do wiadomości publicznej, a które w stu procentach pasują do przebiegu zbrodni. A więc okoliczności, o jakich naoczny świadek mógłby się dowiedzieć tylko, będąc rzeczywiście na miejscu. 26:31 W nocy z czwartku na piątek policja więc wchodzi do mieszkania w Mirostowicach Dolnych i zatrzymuje wskazanego mężczyznę, który mieszka tam razem ze swoją matką. W materiałach dotyczących tej sprawy pojawia się on pod dwoma różnymi nazwiskami. W większości relacji, jaką Marcin, raz w bezpośrednim cytacie prokuratora, jako Tomasz S. Jednak tej niespójności również nie udało mi się wyjaśnić, więc odnotowuję ją zamiast milcząco wybrać jedną wersję. 27:03 Zatrzymany jest już znany Policji Zdrobnych Przestępstw, a dokładniej z włamań, a także z epizodu w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a także przypadków agresji wobec swojej własnej mamy. Ale nigdy wcześniej nie postawiono mu zarzutu takiej wagi jak teraz. Nie ma dobrej opinii w okolicy, wiemy, że bywa agresywny, dodatkowo jest bezrobotny, a dorabia zbierając w lesie chrust na sprzedaż. Zarówno on, jak i jego przyrodni brat, czyli dokładnie ten sam, który zgłosił się jako świadek, znali Ewę na pewno, a przynajmniej z widzenia. 27:38 Chłopak jest zaskoczony aresztowaniem, ale w zasadzie nie stawia większego oporu. Nie przyznaje się do winy i twierdzi, że w chwili zbrodni w ogóle nie było go w tym miejscu. Pomimo to sąd na wniosek prokuratora stosuje wobec niego trzymiesięczny areszt w postaci środka zapobiegawczego pod zarzutem zabójstwa kwalifikowanego. W międzyczasie pobrany także zostaje jego materiał DNA, żeby po prostu porównać go z tym, który został zabezpieczony na miejscu zbrodni. 28:11 Równocześnie odbywa się także wizja lokalna w lesie, czyli no właśnie tam, gdzie znaleziono ciało Ewy. Zatrzymany na manekinie ma pokazać przebieg zdarzenia. I choć policja stara się nie ujawniać jego tożsamości, mieszkańcy bardzo szybko, jak to bywa na wsiach, i tak dowiadują się dokładnie kiedy i gdzie ta wizja się odbywa. 28:32 W reakcji na to przybywają na miejsce w takiej liczbie i z takim wzburzeniem, że jak relacjonują świadkowie, byliby gotowi rozszarpać zatrzymanego na strzępy. 28:43 Zatrzymany stoi nieruchomo w zielonej bluzie z kapturem naciągniętym na głowie. Otoczony jest przez funkcjonariuszy, którzy obawiają się, że to wzburzenie tłumu może się przerodzić w jakiś samosąd. Są tam krzyki, obelgi, więc wizję lokalną trzeba przerwać, a zatrzymanego czym prędzej odwieźć z powrotem do aresztu, zanim dojdzie do czegoś nieodwracalnego. Pamiętajmy, drodzy Państwo, że w Polsce istnieje domniemanie o niewinności. 29:12 Miają kolejne tygodnie oczekiwania na wyniki analizy genetycznej. W połowie pierwszej dekady, lat dwutysięcznych, badanie DNA nie jest jeszcze tak rutynową i szybką procedurą, jaką jest dziś. Wymagało bowiem wówczas to tygodni pracy laboratoryjnej. Wynik jest dla wszystkich sporym zaskoczeniem, bowiem ślady zabezpieczone na miejscu zbrodni nie pasują do aresztowanego mężczyzny. Okazuje się więc, że ten chłopak mówił prawdę. 29:42 Nie brał udziału w zabójstwie, a mimo to spędził w areszcie niemal trzy miesiące. Jego bezpieczeństwo równocześnie było w międzyczasie realnie zagrożone przez ten rozwścieczony tłum. 29:55 Prokurator Jan Pardey wyjaśni później logikę tamtych decyzji, bowiem w świetle dowodów dostępnych w danym momencie aresztowanie wydawało się całkowicie uzasadnione, a wątpliwości narosły dopiero wtedy, gdy zeznania piętnastolatka przestały być w pełni przekonujące, co ostatecznie skłoniło śledczych do nalegania na badania DNA, tym razem nie przez przyrodniego brata, ale przez samego zgłaszającego. rodzi się pytanie, które od razu obraca podejrzenia w nową stronę. 30:26 Skąd piętnastoletni chłopak, który zgłosił się jako świadek, znał tak dokładnie ten przebieg zbrodni? Śledczy decydują się pobrać materiał genetyczny również od niego. Tym razem wynik nie pozostawia wątpliwości. Są pewni, że to właśnie on jest zabójcą Ewy. Skonfrontowany z dowodami piętnastolatek w zasadzie już nie ma wyjścia. Przyznaje się i opowiada, jak było naprawdę. Twierdzi, że nie działał sam. 30:57 Twierdzi, że towarzyszył mu kolega, również nastolatek, noszący, tak jak on, imię Mateusz. 31:03 Mateusz II, tak go nazwijmy, o rok młodszy, uczeń tego samego zespołu szkół specjalnych w Żarach. Obaj chłopcy, jak twierdzą, natknęli się na Ewę przypadkowo, gdy szła przez las na przystanek. Nie czekali na nią. Nie znali jej trasy z wyprzedzeniem. Po prostu byli w tym samym miejscu, w tym samym czasie, tego popołudnia, którego nikt w zasadzie nie planował. Impuls do ataku dał telefon komórkowy w jej ręce. 31:34 Jeden z chłopaków po prostu zapragnął go mieć. Świadek, z którym rozmawiał później dziennikarz, opisuje głównego sprawca jako osobę zresztą znaną wcześniej z mocnej impulsywności i skłonnej do agresji. A sam sprawca miał być podobno zaskoczony tym, jak szybko sytuacja wymknęła się spod kontroli. 31:55 Próbował wyrwać Ewie telefon z ręki. Dziewczyna się po prostu broniła i zaczynała walczyć z napastnikami. I to wtedy pod jej paznokciami został naskórek napastnika, dokładnie ten sam, który dwa miesiące później rozstrzygnął sprawę. Chłopcy jednak niestety byli od niej silniejsi. Piętnastolatek łapie ją za twarz, zatyka jej nos i usta i trzyma tak, dopóki ta nie przestaje oddychać. 32:25 Gdy już Ewa nie żyje, a zabiera jej kilkanaście złotych. Z tego, co wyczytałam, w portfelu było co najwyżej 20 złotych, a więc naprawdę drobne pieniądze. z telefonu komórkowego jako łupu ostatecznie rezygnuje, dlatego że boi się, że właśnie to przez ten telefon sprawca zostanie namierzony. Więc stwierdzę, że wyłączy go i zakopie nieopodal miejsca zbrodni w miejscu, do którego policja być może dotrze albo nie dotrze dopiero po jakimś czasie. 32:55 I to jest ostatni element tej krótkiej, kilkudziesięciosekundowej eskalacji, która zaczęła się od zwykłego rabunku, a skończyła się niestety śmiercią. 33:08 Dlaczego chłopak, czyli Mateusz 1, obciążył przyrodniego brata, w zasadzie nie wiadomo do dziś. Nie ma żadnej odpowiedzi. Nie ma informacji, jakie relacje panowały w tej rodzinie. Wiadomo tylko, że bracia nie byli sobie bliscy, no ale to chyba możemy wywnioskować sami. Skoro było to rodzeństwo przyrodnie, to znaczy, że musieli mieć jednego wspólnego rodzica. W materiale pojawiają się przypuszczenia, że był to prawdopodobnie ojciec, choć pewności co do tego nie ma, ponieważ ta pierwsza litera nazwiska sprawcy i pierwsza litera nazwiska mężczyzny, który jako pierwszy był typowany jako winny, nie zgadzają się ze sobą. 33:46 Można się więc tylko domyślać, czy obciążenie brata było chłodną kalkulacją związaną z na przykład obiecaną nagrodą pieniężną przez policję, czy wyłącznie elementem napiętej eskalacji rodzinnej, a może jeszcze czymś innym, o czym po prostu nie wiemy. Niestety materiał nie daje na to większej odpowiedzi, a domysły na ten moment pozostają tylko domysłami. 34:10 Czynności śledcze i procesowe w całej sprawie trwają dokładnie rok. Proces toczy się przy drzwiach zamkniętych, zgodnie z zasadami postępowania wobec nieletnich, a uzasadnienie wyroku pozostaje utajnione. W wyniku tego nikt spoza sali sądowej nie dowie się, co dokładnie wziął sąd pod uwagę, oceniając stopień demoralizacji obu chłopców, ani jak dokładnie argumentował swoją decyzję. 34:39 Zapada dzień wyroku. Sąd uznaje 16-letniego już wówczas głównego sprawcę i 15-letniego już wówczas jego kolegę winnymi zabójstwa Ewy. Obaj przyznają się do winy i wyjaśniają, że zrobili to dla telefonu komórkowego i tych 20 złotych. 35:00 Sąd orzeka umieszczenie ich w zakładzie poprawczym, odpowiednim do stopnia ich rozwoju umysłowego. Jest to środek, który w polskim prawie nie ma sztywno określonego czasu trwania, który mógłby być np. proporcjonalny do wagi ich czynu. Polskie prawo karne bowiem traktuje sprawców, którzy w chwili czynu nie ukończyli 17 roku życia zasadniczo inaczej niż osoby dorosłe. Nie na podstawie kodeksu karnego, lecz na podstawie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. 35:32 A celem tej ustawy jest przede wszystkim resocjalizacja, a nie odwet. Umieszczenie więc w zakładzie poprawczym jest w tym systemie środkiem najsurowszym z możliwych, ale w odróżnieniu od kary pozbawienia wolności orzekanej wobec dorosłych, pobyt w takim zakładzie kończy się zasadniczo z chwilą osiągnięcia pełnoletności, choć w uzasadnionych przypadkach może zostać skrócony albo właśnie przedłużony w zależności od oceny tych postępów resocjalizacyjnych. 36:02 Czyli na podstawie opinii, jaka zostanie wydana na temat tych chłopców i analizy tej opinii, biegli dojdą do wniosku, oczywiście biegli będą wyrażać tylko opinię, natomiast sąd finalnie o tym zdecyduje, czy ten czas zostanie przedłużony i o ile. 36:19 I to jest właśnie ta filozofia, priorytet resocjalizacji nad tą karą proporcjonalności do skutku czynu. I oczywiście w takich sprawach jak ta budzi to bardzo dużo społecznych kontrowersji. Zresztą sama jestem bardzo ciekawa Państwa opinii, zwłaszcza gdy zestawi się to wszystko z nieodwracalnością tego, co spotkało ofiarę. 36:41 Materiał źródłowy, na którym się opieram podaje, że obaj sprawcy opuścili ten zakład poprawczy, drodzy Państwo, już po kilku latach. A rodzina Ewy nie potrafi już dłużej mieszkać w tym miejscu, które nieustannie przypomina im o tej stracie. Najpierw męża i ojca, a potem córki i siostry. 37:03 Mama Ewy miała wyjechać do Warszawy, gdzie już wcześniej zamieszkał jej syn, czyli właśnie Łukasz, no bo wszystko w tamtej okolicy przypominało im o tym, co się stało. A życie traciło sens w miejscu, w którym odebrano im tak bliską osobę, siostrę i córkę. Wiem, że śmierć Ewy bardzo głęboko poruszyła całą okolicę. Poczucie zagrożenia wśród młodzieży chodzącej codziennie tą samą drogą leśną było odczuwalne jeszcze bardzo długo po zatrzymaniu sprawców, bo lata. 37:37 I miejscowi mieszkańcy, gdy dowiedzieli się, że ci mężczyźni opuścili ten zakład poprawczy, zareagowali, co znowu naturalne, bardzo dużym niepokojem. I to nie tyle z żądzy zemsty, ale po prostu z obawy o bezpieczeństwo własnych dzieci. Dzieci chodzących tą samą drogą, tym samym lasem. 38:00 Ta sprawa nie jest zresztą w polskiej kronice kryminalnej całkowicie odosobnionym przypadkiem nastoletniej ofiary napadniętej na codziennej, uznawanej za bezpieczną trasie. Bowiem w nocy z 21 na 22 sierpnia 1993 roku piętnastoletnia Ewa wraca z dyskoteki w Chmielnie do domu, który był oddalony od kilka kilometrów i także nigdy do tego domu nie dotarła. Rodzice również bardzo szybko zgłosili zaginięcie, w poszukiwania również bardzo szybko włączyła się policja, straż pożarna, ochotnicy, mieszkańcy i również zmasakrowane ciało nastolatki odnaleziono kilkadziesiąt godzin później w lesie niedaleko polnej drogi. 38:41 Sekcja złog wykazała, że dziewczyna została tym razem brutalnie, a sprawca wbił jej w usta kij, który przebił tchawicę, powodując zadławienie krwią i śmierć. Sprawcy bardzo długo nie udało się ustalić, a sprawa utknęła w martwym punkcie. I mieszkańcy tej wsi, z której pochodziła właśnie ta nastolatka, ta druga Ewa, przez długi czas również bali się wychodzić z domu po zmroku. I dopiero funkcjonariusze z policyjnego Archiwum X, pamiętajcie drodzy Państwo, że Archiwum X to jest taka nazwa medialna, bo to są funkcjonariusze do spraw przestępstw niewykrytych, są to ludzie, którzy zajmują się takimi najstarszymi i nierozwiązanymi jeszcze sprawami, wrócili do tych akt, sprzed lat i udało im się tę sprawę rozwiązać, bo ponowne ekspertyzy tych zabezpieczonych dowodów, wykonane już dużo bardziej nowoczesnymi technikami badań genetycznych, pozwoliły najpierw zawęzić krąg tych podejrzanych, a później wytypować konkretnego mężczyznę. 39:44 W listopadzie 2015 roku, 22 lata po zbrodni, funkcjonariusze weszli do mieszkania w jednej ze wsi pod Lwówkiem Śląskim i zatrzymali w jego własnym domu 41-letniego mężczyznę. Był kompletnie zaskoczony, a w chwili zbrodni miał 19 lat, więc po tylu latach został złapany i aresztowany. Przysłuchiwany mężczyzna oczywiście również przyznał się, ale zaprzeczył zabójstwu, twierdził, że ofiarę wyłącznie pobił. 40:16 Prokuratura jednak wiedziała, jaka jest prawda, postawiła mu zarzut zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem i nie tylko ze szczególnym okrucieństwem, ale także motywacji zasługującej na szczególne potępienie. 40:29 Jest także przypadek III Ewy, to jest sprawa, która działa się na Pomorzu w 1995 roku i dziewczyna również wyszła z domu przy ulicy Mickiewicza w Pośpiechu po godzinie 8 rano tym razem, dlatego że w jej szkole tego dnia były odrabiane zajęcia za wolny dzień i ona miała być odpytywana. Do szkoły również miała niedługo, bo tylko pół kilometra i niestety także tam nie dotarła. 40:54 A Ewa, jak już wiemy z akt sprawy, była osobą, tak jak nasza Ewa 1, bardzo, ale to bardzo ostrożną, która nigdy nie pojechałaby np. z nieznanym kierowcą, no bo wiemy, że w latach 90. jednak te stopy były bardzo popularne. I tutaj, w tym przypadku, sprawa ta nie została rozwiązana. 41:15 I to są trzy sprawy, trzy Ewy i trzy różne finały. Dlatego, że jedna została rozwiązana dzięki w zasadzie fałszywemu świadkowi, który sam okazał się sprawcą, druga została rozwiązana dwie dekady później dzięki tak naprawdę postępowi technik kryminalistycznych, które były niedostępne w chwili dokonywania zbrodni, a trzecia jest wciąż nierozwiązana mimo upływu tych trzech dekad. I to, drodzy Państwo, pokazuje, jak bardzo przypadkowe potrafi być to, czy sprawiedliwość w ogóle zostanie wymierzona. 41:50 I jak wiele zależy o czynników niezwiązanych bezpośrednio ze samą zbrodnią, ale od tego, czy zachowają się na przykład właściwe próbki biologiczne, czy w porę pojawi się wiarygodny trop, Czy technika kryminalistyczna zdąży dogonić realia sprawy, zanim jeszcze dowody na przykład ulegną zniszczeniu? 42:12 Natomiast wracając do sprawy Ewy Zjankowej-Żagańskiej, to co odróżnia ją od tamtych dwóch, to przede wszystkim wiek sprawców. W tamtych sprawach śledczy słusznie albo i nie szukali dorosłego mężczyzny, kogoś zdolnego fizycznie i psychicznie do zaplanowania i wykonania takiej zbrodni. W tym przypadku prawda okazała się w zasadzie dużo trudniejsza do wyobrażenia. bo zabójcami okazali się rówieśnicy, a właściwie to przecież dzieci, młodsze nawet od samej ofiary. 42:46 I to dlatego mechanizm fałszywego świadka, czyli winnego, który sam zgłasza się na policję i wskazuje kogoś innego, zadziałał tutaj tak długo, ponieważ nikt racjonalnie nie szukał mordercy wśród czternasto czy piętnastolatków, gdy zbrodnia nosiła pozory brutalności i premedytacji dorosłego człowieka. 43:07 I tutaj też warto zatrzymać się przy mechanizmie, który sprawił, że śledztwo tak długo błądziło. Winny, który sam zgłasza się jako świadek i wskazuje kogoś innego, wykorzystując wiedzę o przebiegu zdarzenia, jaką przecież mógł mieć tylko sprawca, to zjawisko w kryminologii nieodosobnione, bo dość mocno przebadane, ale niestety bywa bardzo rzadko rozpoznawane na czas. No bo przecież policjanci nie są kryminologami. 43:36 Śledczy przytłoczeni wówczas tym brakiem postępów i naciskiem opinii publicznej bardzo chętnie chwytali się każdego tropu, który mógłby obiecać im przełom. A ta wiarygodność zeznań tego młodego chłopca, jeszcze wzmocniona szczegółami, po prostu uśpiła ich czujność. A ta czujność w innych okolicznościach przecież od razu powinna skłonić kogoś do zapytania, skąd nastoletni obserwator zna aż tak precyzyjny przebieg tych wydarzeń. Trudno też nie zastanowić się nad tym, jak coś, co zaczęło się jako napaść rabunkowa, tak szybko przerodziło się w zabójstwo. 44:15 Świadek, cytowany przez dziennikarza, opisał głównego sprawcę jako osobę znaną wcześniej właśnie z impulsywności, jak wiemy, ze skłonności do agresji. A mechanizmy hamowania impulsów u nastolatków, i to jest zupełnie normalne, są z natury jeszcze niedojrzałe. Po prostu kora przedczołowa, która jest odpowiedzialna za kontrolę emocji, za ocenę długofalowych konsekwencji własnych działań, dojrzewa u człowieka najpóźniej ze wszystkich struktur mózgu, a proces ten kończy się dopiero w okolicach około 25 roku życia. 44:51 Pozostaje więc ostatnie pytanie, pytanie o wymiar sprawiedliwości, który w tego rodzaju sprawach nie ma prostego rozwiązania. Bo im surowiej traktuje się nieletnich sprawców najcięższych przestępstw, tym bardziej system zbliża się do modelu karania dzieci, tak jakby były dorosłymi. 45:10 A to stoi w całkowitej sprzeczności z całym dorobkiem psychologii rozwojowej, właśnie które dotyczy tej niedojrzałości poznawczej i emocjonalnej wieku dorastania. Dlatego nasz system penitencjarny dąży w przypadku sprawców nieletnich albo małoletnich do resocjalizacji, a nie do karania. Czy to dobrze? Czy to źle? Jestem ciekawa przede wszystkim Państwa opinii i Państwa poglądów. 45:39 W tym momencie nie wiemy, jak długo faktycznie obaj sprawcy przebywali w zakładzie poprawczym. Nie udało mi się dotrzeć do tych informacji, chociaż wierzcie mi Państwo, zrobiłam wszystko, co mogłam. Nie wiemy też, a to mnie interesuje dość mocno, co skłoniło tego piętnastolatka, żeby obciążyć własnego przyrodniego brata. Nie znamy też motywacji sądu, czyli uzasadnienia właściwie sądu, no bo to uzasadnienie wyroku po prostu pozostaje utajnione do dziś. Inaczej mogłabym występować o możliwość podgląd akt. 46:11 Niestety nie mam takiej możliwości. To, co wiemy na pewno już tytułem końca, to to, że przypadkowe spotkanie w lesie w drodze na zbiórkę grupy ratownictwa kosztowało szesnastoletnią dziewczynę życie. 46:28 Dlatego, drodzy Państwo, pamiętajcie o tym, żeby zawsze obok siebie mieć gaz pieprzowy, żeby działać prewencyjnie, żeby zawsze mieć oczy dookoła głowy i wiedzieć o tym, że zło może działać impulsywnie i nieoczekiwanie. 46:48 Nazywam się Kamila Rolak i dziękuję Państwu za wysłuchanie dzisiejszego odcinka podcastu. Zachęcam Państwa także do wysłuchania poprzedniego odcinka, w którym miłość i śmierć znalazły się niebezpiecznie blisko siebie, pokazując jak cienka potrafi być granica pomiędzy bliskością a tragedią. Jeżeli interesują Państwa sprawy kryminalne opowiedziane z próbą zrozumienia mechanizmów stojących za zbrodnią, zapraszam do subskrypcji kanału Podbijania Go. Bądźcie Państwo bezpieczni. 47:19 Do usłyszenia.